GSEB Std 11 Commerce Account Quiz | Chapter Wise Quiz

1. બદલા પદ્ધતિમાં નીચેનામાંથી કયું વિધાન સાચું નથી?

વસ્તુના બદલામાં નાણાંની લેવડ-દેવડ થાય છે.|વસ્તુના બદલામાં વસ્તુની લેવડ-દેવડ થાય છે.|સેવાના બદલામાં વસ્તુની લેવડ-દેવડ થાય છે.|વસ્તુ/સેવાના બદલામાં વસ્તુ/સેવાની લેવડ-દેવડ થાય છે.

વસ્તુના બદલામાં નાણાંની લેવડ-દેવડ થાય છે.

All,p1-ch1

સમજૂતી: બદલા પદ્ધતિ (Barter System) એ એવી પ્રાચીન વ્યવસ્થા છે જેમાં વસ્તુ કે સેવાના બદલામાં સીધી જ વસ્તુ કે સેવા આપવામાં આવે છે. આ પદ્ધતિમાં નાણાંનો કોઈ ઉપયોગ થતો નથી. તેથી “વસ્તુના બદલામાં નાણાંની લેવડ-દેવડ થાય છે” એ વિધાન સાચું નથી. બાકીના ત્રણ વિકલ્પો બદલા પદ્ધતિની મૂળભૂત લાક્ષણિકતાઓને સાચી રીતે દર્શાવે છે. આ પદ્ધતિની મર્યાદાઓને કારણે જ પછીથી નાણાં પદ્ધતિનો વિકાસ થયો હતો.

2. હિસાબી પદ્ધતિની મર્યાદા કઈ છે?

નફાકારકતા જણાવે છે.|આર્થિક સ્થિતિ જણાવે છે.|કરવેરા આયોજન|નાણાંનું સ્થિર મૂલ્ય

નાણાંનું સ્થિર મૂલ્ય

All,p1-ch1

સમજૂતી: હિસાબી પદ્ધતિની એક મહત્ત્વની મર્યાદા એ છે કે તે નાણાંના સ્થિર મૂલ્યની ધારણા પર આધારિત છે. એટલે કે ભૂતકાળમાં ખરીદેલી મિલકતને આજની કિંમતે દર્શાવવામાં આવે છે, જ્યારે વાસ્તવમાં નાણાંનું મૂલ્ય સમય સાથે બદલાતું રહે છે (મોંઘવારી કે ફુગાવાને કારણે). હિસાબી પદ્ધતિ નફાકારકતા, આર્થિક સ્થિતિ અને કરવેરા આયોજનમાં મદદ કરે છે, પરંતુ નાણાંના બદલાતા મૂલ્યને ધ્યાનમાં લેતી નથી, જે તેની મર્યાદા છે.

3. હિસાબી પદ્ધતિને …

ઐતિહાસિક હિસાબી પદ્ધતિ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.|ભવિષ્યની હિસાબી પદ્ધતિ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.|વર્તમાનની હિસાબી પદ્ધતિ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.|બિનજરૂરી હિસાબી પદ્ધતિ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

ઐતિહાસિક હિસાબી પદ્ધતિ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

All,p1-ch1

સમજૂતી: હિસાબી પદ્ધતિને ઐતિહાસિક હિસાબી પદ્ધતિ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે કારણ કે તે ભૂતકાળમાં થયેલા વ્યવહારો અને ઘટનાઓને આધારે નોંધ કરે છે. તે વર્તમાન કે ભવિષ્યની અપેક્ષાઓને નહીં પણ પૂર્ણ થયેલા વ્યવહારોને જ આધારભૂત માને છે. આ કારણે તેને Historical Accounting પણ કહેવામાં આવે છે. તે બિનજરૂરી નથી, પરંતુ ઐતિહાસિક માહિતી પર આધારિત છે.

4. હિસાબી પદ્ધતિના મુખ્યત્વે કેટલા પ્રકાર પાડવામાં આવે છે?

બે|ત્રણ|ચાર|પાંચ

ત્રણ

All,p1-ch1

સમજૂતી: હિસાબી પદ્ધતિના મુખ્યત્વે ત્રણ પ્રકાર પાડવામાં આવે છે – (1) નાણાકીય હિસાબી પદ્ધતિ (Financial Accounting), (2) પડતર હિસાબી પદ્ધતિ (Cost Accounting) અને (3) સંચાલકીય હિસાબી પદ્ધતિ (Management Accounting). આ ત્રણેય પ્રકારો અલગ-અલગ હેતુઓ માટે ઉપયોગી છે. નાણાકીય હિસાબી બાહ્ય પક્ષો માટે, પડતર હિસાબી ખર્ચ નિયંત્રણ માટે અને સંચાલકીય હિસાબી આંતરિક નિર્ણયો માટે ઉપયોગી છે.

5. ચાલુ જવાબદારીની મુદત કેટલી હોય?

1 વર્ષથી ઓછી|1 વર્ષથી વધુ|5 વર્ષથી વધુ|10 વર્ષથી વધુ

1 વર્ષથી ઓછી

All,p1-ch1

સમજૂતી: ચાલુ જવાબદારી (Current Liability) એ એવી જવાબદારીઓ છે જે સામાન્ય રીતે એક વર્ષની અંદર ચૂકવવાની હોય છે. જેમ કે, લેણદારો, બેંક ઓવરડ્રાફ્ટ, બાકી ખર્ચા વગેરે. જો જવાબદારી એક વર્ષથી વધુ સમય માટે હોય તો તેને બિન-ચાલુ અથવા લાંબા ગાળાની જવાબદારી કહેવામાં આવે છે. તેથી ચાલુ જવાબદારીની મુદત 1 વર્ષથી ઓછી હોય છે.

6. પાયાની એ કઈ મિલકતનું ઉદાહરણ છે?

વાસ્તવિક મિલકત|દ્રશ્ય મિલકત|ચાલુ મિલકત|મવાડી મિલકત

વાસ્તવિક મિલકત

All,p1-ch1

સમજૂતી: પાયો (Land) એ વાસ્તવિક મિલકત (Real Asset)નું ઉદાહરણ છે. વાસ્તવિક મિલકત એ એવી મિલકત છે જે ભૌતિક સ્વરૂપમાં અસ્તિત્વ ધરાવે છે અને તેને જોઈ, સ્પર્શી શકાય છે. જમીન, મકાન, મશીનરી વગેરે વાસ્તવિક મિલકતો છે. તે દ્રશ્ય મિલકત પણ છે પરંતુ મુખ્યત્વે તેને વાસ્તવિક મિલકત તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે. ચાલુ મિલકત તો એ છે જે એક વર્ષમાં રોકડમાં ફેરવાઈ શકે.

7. ધંધામાં જે પ્રકારના ખર્ચા નિયમિત રીતે થતા નથી, તેને કયા ખર્ચા કહે છે?

મહેસૂલી ખર્ચા|પ્રસારિત મહેસૂલી ખર્ચા|મૂડી ખર્ચા|આપેલ પૈકી એક પણ નહીં

મૂડી ખર્ચા

All,p1-ch1

સમજૂતી: મૂડી ખર્ચા (Capital Expenditure) એ એવા ખર્ચા છે જે નિયમિત રીતે થતા નથી અને લાંબા ગાળાના લાભ માટે કરવામાં આવે છે. જેમ કે મશીન ખરીદવું, મકાન બાંધવું વગેરે. આ ખર્ચા મિલકતની કિંમતમાં ઉમેરાય છે. જ્યારે મહેસૂલી ખર્ચા નિયમિત રીતે થતા હોય છે અને તે વર્ષના નફા-નુકસાનમાં લખાય છે. તેથી નિયમિત નહીં થતા ખર્ચાને મૂડી ખર્ચા કહેવામાં આવે છે.

8. ઘાલખાધ એ ધંધા માટે શું છે?

ખર્ચ|ઊપજ|નફો|નુકસાન

નુકસાન

All,p1-ch1

સમજૂતી: ઘાલખાધ (Bad Debts) એ ધંધા માટે નુકસાન છે. જ્યારે લેણદાર પાસેથી રકમ વસૂલ ન થઈ શકે ત્યારે તેને ઘાલખાધ કહેવામાં આવે છે. આ રકમ ધંધાના નફામાંથી ઘટાડવામાં આવે છે. તે ખર્ચ નથી કારણ કે ખર્ચ તો વ્યવસાય ચલાવવા માટે થતો હોય છે, જ્યારે ઘાલખાધ તો વસૂલ ન થયેલી આવક છે. તેથી તેને નુકસાન તરીકે ગણવામાં આવે છે.

9. હિસાબી ચોપડે શાની નોંધ ન થાય?

વેપારી વટાવ|રોકડ વટાવ|મળેલ વટાવ|આપેલ વટાવ

વેપારી વટાવ

All,p1-ch1

સમજૂતી: વેપારી વટાવ (Trade Discount) એ વેચાણ કિંમતમાંથી આપવામાં આવતો વટાવ છે, જે ભાવમાંથી સીધો બાદ કરીને બિલ બનાવવામાં આવે છે. તેથી તેની અલગ નોંધ હિસાબી ચોપડે થતી નથી. જ્યારે રોકડ વટાવ, મળેલ વટાવ અને આપેલ વટાવની નોંધ અલગથી થાય છે કારણ કે તે વ્યવહાર પછી આપવામાં કે મળવામાં આવે છે. વેપારી વટાવ ફક્ત ભાવ નિર્ધારણ માટે હોય છે.

10. નીચેનામાંથી કઈ મિલકત બિનચાલુ મિલકત છે?

કાચા માલનો સ્ટોક|લેણીલુંડી|કૅશ ઇન હેન્ડ|ફર્નિચર

ફર્નિચર

All,p1-ch1

સમજૂતી: બિનચાલુ મિલકત (Non-Current Asset) એ એવી મિલકત છે જે લાંબા સમય સુધી ધંધામાં ઉપયોગમાં લેવાય છે અને એક વર્ષમાં રોકડમાં ફેરવાતી નથી. ફર્નિચર, મશીનરી, મકાન વગેરે બિનચાલુ મિલકતો છે. જ્યારે કાચા માલનો સ્ટોક, લેણીલુંડી અને કૅશ ઇન હેન્ડ એ ચાલુ મિલકતો છે કારણ કે તે એક વર્ષની અંદર રોકડમાં ફેરવાઈ શકે છે. તેથી ફર્નિચર બિનચાલુ મિલકત છે.

11. ધંધામાં મૂડી કોના દ્વારા આપવામાં આવે છે?

ધંધાના માલિક દ્વારા|સરકાર દ્વારા|બેંક દ્વારા|ગ્રાહકો દ્વારા

ધંધાના માલિક દ્વારા

All,p1-ch1

સમજૂતી: ધંધામાં મૂડી (Capital) એ માલિક દ્વારા જ આપવામાં આવે છે. માલિક પોતાના નાણાં, મિલકત કે અન્ય સંસાધનો ધંધામાં મૂકે છે, જેને મૂડી કહેવામાં આવે છે. આ મૂડી ધંધાની આંતરિક જવાબદારી ગણાય છે કારણ કે ધંધાને માલિકને આ રકમ પરત કરવાની જવાબદારી રહે છે. સરકાર, બેંક કે ગ્રાહકો મૂડી આપતા નથી; તેઓ અન્ય પ્રકારના ભંડોળ કે આવક આપે છે.

12. ઘાલખાધ ધંધા માટે શું કહેવાય છે?

ખર્ચ|નુકસાન|ઊપજ|નફો

નુકસાન

All,p1-ch1

સમજૂતી: ઘાલખાધને ધંધા માટે નુકસાન કહેવામાં આવે છે. જ્યારે કોઈ લેણદાર પાસેથી બાકી રકમ વસૂલ ન થઈ શકે ત્યારે તે રકમને ઘાલખાધ તરીકે લખી નાખવામાં આવે છે. આ રકમ ધંધાના નફામાંથી ઘટાડવામાં આવે છે. તે ખર્ચ નથી કારણ કે ખર્ચ તો વ્યવસાય ચલાવવા માટે થતો હોય છે, જ્યારે ઘાલખાધ એ વસૂલ ન થયેલી આવક છે. તેથી તેને નુકસાન તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

13. સ્થિર નાણાં મૂલ્ય એટલે શું?

નાણાંનું મૂલ્ય હંમેશા સમાન રહે|ભૂતકાળની કિંમતે મિલકત પુનઃસ્થાપિત કરી શકાય|નાણાંનું મૂલ્ય વધતું રહે|નાણાંનું મૂલ્ય ઘટતું રહે

ભૂતકાળની કિંમતે મિલકત પુનઃસ્થાપિત કરી શકાય

All,p1-ch1

સમજૂતી: સ્થિર નાણાં મૂલ્યની ધારણા અનુસાર ભૂતકાળમાં ખરીદવામાં આવેલી મિલકતને એ જ કિંમતે ભવિષ્યમાં પુનઃસ્થાપિત કરી શકાય તેમ માનવામાં આવે છે. એટલે કે નાણાંનું મૂલ્ય સમય સાથે બદલાતું નથી તેવી ધારણા કરવામાં આવે છે. પરંતુ વ્યવહારમાં આ ધારણા શક્ય નથી કારણ કે મોંઘવારી અને ફુગાવાને કારણે નાણાંનું મૂલ્ય બદલાતું રહે છે. આ હિસાબી પદ્ધતિની મહત્ત્વની મર્યાદા છે.

14. દ્વિપક્ષી નામા (હિસાબી) પદ્ધતિ એટલે શું?

ફક્ત આવક-ખર્ચ નોંધવાની પદ્ધતિ|નાણાકીય વ્યવહારો નોંધવા, વર્ગીકરણ કરવા અને પરિણામોનું અર્થઘટન કરવાની કળા|ફક્ત મિલકતોની યાદી બનાવવાની પદ્ધતિ|ફક્ત નફો ગણવાની પદ્ધતિ

નાણાકીય વ્યવહારો નોંધવા, વર્ગીકરણ કરવા અને પરિણામોનું અર્થઘટન કરવાની કળા

All,p1-ch1

સમજૂતી: દ્વિપક્ષી નામા પદ્ધતિ (Double Entry System) એ વ્યવહારો અને બનાવો, જે નાણાકીય લક્ષણ ધરાવતા હોય, તેમને નાણાંના સ્વરૂપે નોંધવાની, વર્ગીકરણ કરવાની તેમજ તારણો કાઢીને તેનાં પરિણામોનું અર્થઘટન કરવાની કળા છે. આ પદ્ધતિમાં દરેક વ્યવહારના બે પક્ષો (ડેબિટ અને ક્રેડિટ) હોય છે. તે માત્ર નોંધ કરવા પૂરતી નથી, પરંતુ વિશ્લેષણ અને અર્થઘટન પણ કરે છે.

15. મળેલ વટાવ એ ઊપજ કે ખર્ચ છે?

ખર્ચ|ઊપજ|નુકસાન|નફો નહીં

ઊપજ

All,p1-ch1

સમજૂતી: મળેલ વટાવ (Discount Received) એ ધંધા માટે ઊપજ છે. જ્યારે આપણે લેણદારને વહેલી ચુકવણી કરીએ અને તેના બદલામાં વટાવ મળે ત્યારે તે આપણા માટે આવક સમાન છે. તે નફા-નુકસાન ખાતામાં ક્રેડિટ પક્ષે લખાય છે. જ્યારે આપેલ વટાવ ખર્ચ છે. તેથી મળેલ વટાવને ઊપજ તરીકે ગણવામાં આવે છે.

16. વર્તમાન સમયમાં નાણાંમાં કયા ચલણનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે?

ફક્ત સિક્કાઓ|સિક્કાઓ, પેપર ચલણ અને પ્લાસ્ટિક ચલણ|ફક્ત પેપર ચલણ|ફક્ત ડિજિટલ ચલણ

સિક્કાઓ, પેપર ચલણ અને પ્લાસ્ટિક ચલણ

All,p1-ch1

સમજૂતી: વર્તમાન સમયમાં નાણાંમાં સિક્કાઓ, પેપર ચલણ (નોટો) અને પ્લાસ્ટિક ચલણ (ક્રેડિટ/ડેબિટ કાર્ડ, યુપીઆઈ વગેરે)નો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. આ ત્રણેય સ્વરૂપો આધુનિક અર્થતંત્રમાં વ્યાપકપણે પ્રચલિત છે. પ્લાસ્ટિક ચલણ એ ડિજિટલ યુગની આવશ્યકતા છે. માત્ર સિક્કા કે માત્ર પેપર ચલણ હવે પૂરતું નથી.

17. ભારતના સમર્થક ઈતિહાસકારો કોનો ઉલ્લેખ કરીને હિસાબી પદ્ધતિનું અસ્તિત્વ અને મહત્ત્વ સમજાવે છે?

મનુસ્મૃતિનો|ચાણક્યના અર્થશાસ્ત્રનો|વેદોનો|ગીતાનો

ચાણક્યના અર્થશાસ્ત્રનો

All,p1-ch1

સમજૂતી: ભારતના સમર્થક ઈતિહાસકારો ચાણક્ય (કૌટિલ્ય)ના અર્થશાસ્ત્રનો ઉલ્લેખ કરીને હિસાબી પદ્ધતિનું અસ્તિત્વ અને મહત્ત્વ સમજાવે છે. અર્થશાસ્ત્રમાં રાજ્યના આવક-ખર્ચ, હિસાબ રાખવા, ઓડિટ વગેરેની વિગતવાર ચર્ચા કરવામાં આવી છે. આ પુસ્તકમાંથી જાણવા મળે છે કે પ્રાચીન ભારતમાં પણ વ્યવસ્થિત હિસાબી પદ્ધતિ અસ્તિત્વમાં હતી અને તેનું મહત્ત્વ સમજાયું હતું.

18. હિસાબી પદ્ધતિના મુખ્યત્વે કેટલા અને કયા કયા પ્રકારો છે?

બે – નાણાકીય અને પડતર|ત્રણ – નાણાકીય, પડતર અને સંચાલકીય|ચાર – નાણાકીય, પડતર, સંચાલકીય અને કર|પાંચ – વિવિધ

ત્રણ – નાણાકીય, પડતર અને સંચાલકીય

All,p1-ch1

સમજૂતી: હિસાબી પદ્ધતિના મુખ્યત્વે ત્રણ પ્રકાર છે: (1) નાણાકીય હિસાબી પદ્ધતિ – બાહ્ય પક્ષો માટે નાણાકીય સ્થિતિ દર્શાવે છે, (2) પડતર હિસાબી પદ્ધતિ – ઉત્પાદનના ખર્ચની ગણતરી અને નિયંત્રણ માટે, અને (3) સંચાલકીય હિસાબી પદ્ધતિ – આંતરિક નિર્ણયો અને આયોજન માટે. આ ત્રણેય પ્રકારો અલગ-અલગ હેતુઓ પૂરા કરે છે અને એકબીજાના પૂરક છે.

19. વ્યવહાર અને ઘટના ધંધા માટે શું જણાવે છે?

બંને સમાન છે|વ્યવહાર કૃત્ય અને ઘટના તેનું પરિણામ જણાવે છે|ફક્ત વ્યવહાર મહત્ત્વનો છે|ફક્ત ઘટના મહત્ત્વની છે

વ્યવહાર કૃત્ય અને ઘટના તેનું પરિણામ જણાવે છે

All,p1-ch1

સમજૂતી: વ્યવહાર એ ધંધા દ્વારા કરવામાં આવેલ કૃત્ય જણાવે છે (જેમ કે માલ વેચવો), જ્યારે ઘટના એ ધંધાના વ્યવહારથી ઉદ્ભવેલ પરિસ્થિતિ અથવા વ્યવહારનું પરિણામ જણાવે છે (જેમ કે નફો થવો કે નુકસાન થવું). બંને અલગ છે. વ્યવહાર ક્રિયા છે અને ઘટના તેનું પરિણામ છે. હિસાબી પદ્ધતિમાં બંનેને ધ્યાનમાં લેવામાં આવે છે.

20. ધંધાની આંતરિક જવાબદારી કોને કહે છે?

બેંકને ચૂકવવાની રકમને|માલિકને ચૂકવવાની રકમને|સરકારને ચૂકવવાની રકમને|લેણદારોને ચૂકવવાની રકમને

માલિકને ચૂકવવાની રકમને

All,p1-ch1

સમજૂતી: ધંધાએ માલિકને ચૂકવવાની રકમને ધંધાની આંતરિક જવાબદારી કહે છે. માલિકે ધંધામાં મૂકેલી મૂડી ધંધાની જવાબદારી ગણાય છે કારણ કે ધંધાને આ રકમ માલિકને પરત કરવાની જવાબદારી રહે છે. આને Owner’s Equity અથવા Capital પણ કહેવામાં આવે છે. બાહ્ય જવાબદારીઓ લેણદારો, બેંક વગેરેની હોય છે.

21. હિસાબી પદ્ધતિની મુખ્ય મર્યાદા કઈ છે?

નફો દર્શાવવો|નાણાંના સ્થિર મૂલ્યની ધારણા|મિલકતોની યાદી બનાવવી|ખર્ચ નિયંત્રણ

નાણાંના સ્થિર મૂલ્યની ધારણા

All,p1-ch1

સમજૂતી: હિસાબી પદ્ધતિની મુખ્ય મર્યાદા નાણાંના સ્થિર મૂલ્યની ધારણા છે. તે માને છે કે નાણાંનું મૂલ્ય સમય સાથે બદલાતું નથી, જ્યારે વાસ્તવમાં મોંઘવારીને કારણે મૂલ્ય બદલાય છે. આ કારણે ભૂતકાળની કિંમતે દર્શાવેલી મિલકતો વર્તમાન મૂલ્યને દર્શાવતી નથી. આ મર્યાદાને કારણે હિસાબી માહિતી ક્યારેક અસંપૂર્ણ લાગે છે.

22. દ્વિપક્ષી પદ્ધતિમાં દરેક વ્યવહારના કેટલા પક્ષો હોય છે?

એક|બે|ત્રણ|ચાર

બે

All,p1-ch1

સમજૂતી: દ્વિપક્ષી પદ્ધતિમાં દરેક વ્યવહારના બે પક્ષો હોય છે – ડેબિટ અને ક્રેડિટ. એક પક્ષે આપવું અને બીજા પક્ષે મેળવવું. આ પદ્ધતિનો મૂળભૂત સિદ્ધાંત છે કે દરેક વ્યવહાર બે અસર કરે છે. આ કારણે જ હિસાબી સમીકરણ (Assets = Liabilities + Capital) સંતુલિત રહે છે. એક પક્ષી પદ્ધતિમાં માત્ર એક જ પક્ષે નોંધ થાય છે.

23. મૂડી ખર્ચા અને મહેસૂલી ખર્ચા વચ્ચેનો મુખ્ય તફાવત શું છે?

મૂડી ખર્ચા નિયમિત અને મહેસૂલી અનિયમિત|મૂડી ખર્ચા અનિયમિત અને મહેસૂલી નિયમિત|બંને સમાન છે|કોઈ તફાવત નથી

મૂડી ખર્ચા અનિયમિત અને મહેસૂલી નિયમિત

All,p1-ch1

સમજૂતી: મૂડી ખર્ચા અનિયમિત રીતે થાય છે અને લાંબા ગાળાના લાભ માટે હોય છે (જેમ કે મશીન ખરીદવું). જ્યારે મહેસૂલી ખર્ચા નિયમિત રીતે થાય છે અને વર્ષના નફા-નુકસાનમાં લખાય છે (જેમ કે પગાર, ભાડું). મૂડી ખર્ચા મિલકતની કિંમતમાં ઉમેરાય છે, જ્યારે મહેસૂલી ખર્ચા સીધા ખર્ચ તરીકે ગણાય છે. આ તફાવત હિસાબી પદ્ધતિમાં ખૂબ મહત્ત્વનો છે.

24. વેપારી વટાવની નોંધ હિસાબી ચોપડે શા માટે ન થાય?

કારણ કે તે ખર્ચ છે|કારણ કે તે ભાવમાંથી સીધો બાદ થાય છે|કારણ કે તે આવક છે|કારણ કે તે નુકસાન છે

કારણ કે તે ભાવમાંથી સીધો બાદ થાય છે

All,p1-ch1

સમજૂતી: વેપારી વટાવ એ વેચાણ કિંમતમાંથી સીધો બાદ કરીને બિલ બનાવવામાં આવે છે. તેથી તેની અલગ નોંધ હિસાબી ચોપડે થતી નથી. બિલમાં જ નેટ રકમ દર્શાવવામાં આવે છે. જ્યારે રોકડ વટાવ પછીથી આપવામાં આવે છે તેથી તેની અલગ નોંધ થાય છે. વેપારી વટાવ માત્ર ભાવ નિર્ધારણનું સાધન છે, વ્યવહાર નથી.

25. ચાલુ મિલકત અને બિનચાલુ મિલકત વચ્ચેનો મુખ્ય તફાવત શું છે?

ચાલુ મિલકત એક વર્ષમાં રોકડમાં ફેરવાય અને બિનચાલુ લાંબા સમય માટે|બંને સમાન છે|ચાલુ મિલકત લાંબા સમય માટે અને બિનચાલુ એક વર્ષમાં|કોઈ તફાવત નથી

ચાલુ મિલકત એક વર્ષમાં રોકડમાં ફેરવાય અને બિનચાલુ લાંબા સમય માટે

All,p1-ch1

સમજૂતી: ચાલુ મિલકત (Current Asset) એ એવી મિલકત છે જે એક વર્ષની અંદર રોકડમાં ફેરવાઈ શકે છે (જેમ કે સ્ટોક, લેણીલુંડી, કૅશ). જ્યારે બિનચાલુ મિલકત (Non-Current Asset) લાંબા સમય સુધી ધંધામાં ઉપયોગમાં લેવાય છે અને એક વર્ષમાં રોકડમાં ફેરવાતી નથી (જેમ કે ફર્નિચર, મશીનરી, જમીન). આ વર્ગીકરણ બેલેન્સ શીટમાં મહત્ત્વનું છે કારણ કે તે ધંધાની તરલતા (Liquidity) દર્શાવે છે.

ધંધાના આર્થિક વ્યવહારને કયું લક્ષણ લાગુ પડતું નથી?

રોકડ વ્યવહાર|ઉધાર વ્યવહાર|બાહ્ય વ્યવહાર|નાણાં મૂલ્ય માપવાનો વ્યવહાર

નાણાં મૂલ્ય માપવાનો વ્યવહાર

All,p1-ch2

સમજૂતી: આર્થિક વ્યવહાર એવા વ્યવહારો છે જેમાં નાણાંમાં મૂલ્ય માપી શકાય. રોકડ વ્યવહાર, ઉધાર વ્યવહાર અને બાહ્ય વ્યવહાર આર્થિક વ્યવહારના લક્ષણો છે. પરંતુ “નાણાં મૂલ્ય માપવાનો વ્યવહાર” એ કોઈ અલગ લક્ષણ નથી; તે તો આર્થિક વ્યવહારની વ્યાખ્યા જ છે. તેથી આ વિકલ્પ લાગુ પડતો નથી. આર્થિક વ્યવહારમાં નાણાંની લેવડ-દેવડ કે તેનું મૂલ્ય માપી શકાય તેવું હોવું જરૂરી છે.

₹ 10,000નું ભાડું ચૂકવ્યું છે. આ કયા પ્રકારનો વ્યવહાર છે?

મિલકતનો વ્યવહાર|નુકસાનનો વ્યવહાર|સેવાનો રોકડ વ્યવહાર|દેવાનો રોકડ વ્યવહાર

સેવાનો રોકડ વ્યવહાર

All,p1-ch2

સમજૂતી: ભાડું ચૂકવવું એ સેવા મેળવવા બદલમાં રોકડ આપવાનો વ્યવહાર છે. આમાં મિલકત કે નુકસાન સીધું સંકળાયેલું નથી. સેવા (ભાડું) મેળવીને રોકડ ચૂકવાઈ હોવાથી તે સેવાનો રોકડ વ્યવહાર કહેવાય છે. આ વ્યવહારમાં ધંધાની રોકડ ઘટે છે અને ભાડા ખર્ચ વધે છે.

નીચેનામાંથી કયો વ્યવહાર અન્ય સ્વરૂપનો વ્યવહાર છે?

₹ 5,000નો માલ ખરીદ્યો.|₹ 5,000નો માલ ‘બ’ પાસેથી ખરીદ્યો.|₹ 5,000નો માલ ચેકથી ખરીદ્યો.|₹ 5,000નો માલ આગથી બળી ગયો.

₹ 5,000નો માલ આગથી બળી ગયો.

All,p1-ch2

સમજૂતી: પહેલા ત્રણ વ્યવહારો ખરીદી સંબંધિત છે અને તેમાં નાણાં કે ઉધારની અસર થાય છે. જ્યારે માલ આગથી બળી જવો એ વિનાશક ઘટના છે, જેમાં કોઈ વ્યવહાર (Transaction) નથી થતો પરંતુ નુકસાન થાય છે. આ અન્ય સ્વરૂપનો (બિન-વ્યવહારીય) ઘટના છે. તેથી તે અન્ય સ્વરૂપનો વ્યવહાર ગણાય છે.

દેવાદાર-લેણદારનો સંબંધ કયો વ્યવહાર દર્શાવે છે?

₹ 8,000નો માલ ખરીદ્યો.|₹ 8,000નો માલ ‘બ’ પાસેથી ખરીદ્યો.|₹ 8,000નો માલ ચેકથી ખરીદ્યો.|₹ 8,000નો માલ આગથી બળી ગયો.

₹ 8,000નો માલ ‘બ’ પાસેથી ખરીદ્યો.

All,p1-ch2

સમજૂતી: જ્યારે માલ ‘બ’ પાસેથી ઉધારે ખરીદવામાં આવે ત્યારે દેવાદાર-લેણદારનો સંબંધ સ્થપાય છે. આમાં ધંધો લેણદાર બને છે અને ‘બ’ દેવાદાર બને છે. અન્ય વિકલ્પોમાં કાં તો રોકડ/ચેકથી ખરીદી છે કે પછી નુકસાન છે, જેમાં આ સંબંધ ઊભો થતો નથી.

ધંધાકીય વ્યવહારો મુખ્યત્વે કેટલા પ્રકારના હોય છે?

બે|ત્રણ|ચાર|પાંચ

બે

All,p1-ch2

સમજૂતી: ધંધાકીય વ્યવહારો મુખ્યત્વે બે પ્રકારના હોય છે – આર્થિક વ્યવહાર અને બિનઆર્થિક વ્યવહાર. આર્થિક વ્યવહારમાં નાણાંમાં મૂલ્ય માપી શકાય અને બિનઆર્થિકમાં નાણાંમાં મૂલ્ય માપી શકાતું નથી. આ બે મુખ્ય વર્ગીકરણ હિસાબી પદ્ધતિમાં આધારભૂત છે.

જે વ્યવહારોનું નાણાંમાં મૂલ્ય આંકી શકાતું ન હોય તેને કયો વ્યવહાર કહેવાય?

રોકડ|ઉધાર|આર્થિક|બિનઆર્થિક

બિનઆર્થિક

All,p1-ch2

સમજૂતી: બિનઆર્થિક વ્યવહારો એવા વ્યવહારો છે જેમનું નાણાંમાં મૂલ્ય માપી શકાતું નથી. જેમ કે માલિકનું સ્વાસ્થ્ય, કર્મચારીઓનો મનોબળ વગેરે. આ વ્યવહારોની નોંધ હિસાબી ચોપડે થતી નથી કારણ કે તેમને નાણાંમાં માપી શકાતા નથી. આર્થિક વ્યવહારોમાં જ નાણાંનું મૂલ્ય હોય છે.

કયા વ્યવહારની નોંધ હિસાબી ચોપડામાં થતી નથી?

આર્થિક|બિનઆર્થિક|વિનિમયના|ઉધાર

બિનઆર્થિક

All,p1-ch2

સમજૂતી: બિનઆર્થિક વ્યવહારોની નોંધ હિસાબી ચોપડામાં થતી નથી કારણ કે તેમનું નાણાંમાં મૂલ્ય માપી શકાતું નથી. હિસાબી પદ્ધતિ ફક્ત આર્થિક વ્યવહારોની જ નોંધ કરે છે. વિનિમય અને ઉધાર વ્યવહારો આર્થિક હોવાથી તેમની નોંધ થાય છે.

ચાંદની પાસેથી ઓર્ડર પેટે ₹ 9,000 રોકડ મળ્યા. આ કયો વ્યવહાર છે?

રોકડ|ઉધાર|વિનિમય|બિનઆર્થિક

બિનઆર્થિક

All,p1-ch2

સમજૂતી: ઓર્ડર પેટે રોકડ મળવી એ હજુ વ્યવહાર પૂર્ણ થયો નથી. માલ આપ્યો નથી તેથી આ માત્ર આગોતરી રકમ છે. કેટલાક મત અનુસાર આ બિનઆર્થિક ગણાય કારણ કે હજુ કોઈ વસ્તુ કે સેવાની આપ-લે થઈ નથી. પરંતુ વ્યવહારમાં તેને આગોતરી તરીકે નોંધાય છે. અહીં જવાબ બિનઆર્થિક આપેલ છે.

જે વ્યવહારમાં રોકડ કે વ્યક્તિનો ઉલ્લેખ જ ન હોય તેને કયો વ્યવહાર કહે છે?

રોકડ|ઉધાર|બિનઆર્થિક|અંગત

રોકડ

All,p1-ch2

સમજૂતી: રોકડ વ્યવહારમાં રોકડની લેવડ-દેવડ થાય છે પરંતુ અહીં વિકલ્પો અનુસાર જવાબ રોકડ છે. વાસ્તવમાં જે વ્યવહારમાં રોકડ કે વ્યક્તિનો ઉલ્લેખ ન હોય તે બિનઆર્થિક હોઈ શકે. પરંતુ આપેલ જવાબ અનુસાર રોકડ વ્યવહાર ગણાય છે જ્યાં રોકડની અસર હોય.

જે વ્યવહારમાં માત્ર વ્યક્તિના નામનો ઉલ્લેખ હોય તેને કયો વ્યવહાર કહે છે?

ઉધાર|રોકડ|બિનઆર્થિક|અંગત

ઉધાર

All,p1-ch2

સમજૂતી: ઉધાર વ્યવહારમાં વ્યક્તિ (દેવાદાર કે લેણદાર)ના નામનો ઉલ્લેખ હોય છે અને રોકડની તાત્કાલિક લેવડ-દેવડ થતી નથી. આમાં ભવિષ્યમાં નાણાં ચૂકવવાના કે લેવાના હોય છે. તેથી માત્ર વ્યક્તિના નામવાળા વ્યવહારને ઉધાર વ્યવહાર કહેવામાં આવે છે.

શાખના વ્યવહારમાં શાની લેવડ-દેવડ નથી થતી?

રોકડની|માલની|મિલકતની|આપેલ પૈકી એક પણ નહિ

રોકડની

All,p1-ch2

સમજૂતી: શાખ (Credit) વ્યવહારમાં રોકડની તાત્કાલિક લેવડ-દેવડ થતી નથી. માલ કે સેવા આપવામાં કે લેવામાં આવે છે અને નાણાં ભવિષ્યમાં ચૂકવવાના કે લેવાના હોય છે. તેથી શાખ વ્યવહારમાં રોકડની લેવડ-દેવડ નથી થતી.

ઉધાર વ્યવહારમાં હંમેશાં કયું ખાતું સંકળાયેલું હોય છે?

બેંક ખાતું|ખરીદ ખાતું|વેચાણ ખાતું|વ્યક્તિ ખાતું

વ્યક્તિ ખાતું

All,p1-ch2

સમજૂતી: ઉધાર વ્યવહારમાં હંમેશાં વ્યક્તિ ખાતું (Personal Account) સંકળાયેલું હોય છે કારણ કે ઉધારે માલ ખરીદવા કે વેચવામાં દેવાદાર કે લેણદારની રકમ વધે કે ઘટે છે. બેંક, ખરીદ કે વેચાણ ખાતું હંમેશાં જરૂરી નથી. વ્યક્તિ ખાતું જ આવશ્યક છે.

કયા વ્યવહારથી દેવાદાર-લેણદારનો સંબંધ ઊભો થાય છે?

રોકડ|ઉધાર|બિનઆર્થિક|અંગત

ઉધાર

All,p1-ch2

સમજૂતી: ઉધાર વ્યવહારથી જ દેવાદાર-લેણદારનો સંબંધ ઊભો થાય છે. રોકડ વ્યવહારમાં તાત્કાલિક ચુકવણી થતી હોવાથી આ સંબંધ ઊભો થતો નથી. બિનઆર્થિક વ્યવહારમાં નાણાંનું મૂલ્ય જ નથી. તેથી ઉધાર વ્યવહાર જ આ સંબંધ સર્જે છે.

કયા વ્યવહારથી ધંધાની રોકડ/બેન્કિંગમાં ફેરફાર થતો નથી, પરંતુ દેવું અને લેણું વધે કે ઘટે છે?

રોકડ|ઉધાર|વિનિમય|અન્ય વિશિષ્ટ

ઉધાર

All,p1-ch2

સમજૂતી: ઉધાર વ્યવહારમાં રોકડ કે બેંકમાં તાત્કાલિક ફેરફાર થતો નથી. પરંતુ દેવાદાર કે લેણદારની રકમ વધે કે ઘટે છે. આ વ્યવહારમાં ભવિષ્યની ચુકવણી કે વસૂલાત સંકળાયેલી હોય છે. તેથી રોકડ અસર વગર દેવું-લેણું બદલાય છે.

કારકુનનો પગાર ₹ 15,000થી વધારી ₹ 20,000 કર્યો. આ વ્યવહાર કયા પ્રકારનો વ્યવહાર ગણાય?

આર્થિક|બિનઆર્થિક|વિનિમય|અન્ય વિશિષ્ટ

બિનઆર્થિક

All,p1-ch2

સમજૂતી: પગાર વધારવાનો નિર્ણય માત્ર એક જાહેરાત કે નીતિ છે. જ્યાં સુધી વધારેલો પગાર ચૂકવાય નહીં ત્યાં સુધી આ બિનઆર્થિક વ્યવહાર છે. હિસાબી ચોપડે ત્યારે જ નોંધ થાય જ્યારે ખરેખર ચુકવણી થાય. તેથી આને બિનઆર્થિક ગણવામાં આવે છે.

જૂના ફર્નિચરના બદલામાં માલ મેળવવો એ કયા પ્રકારનો વ્યવહાર ગણાય?

બિનઆર્થિક|વિનિમય|જાહેર|રોકડ

વિનિમય

All,p1-ch2

સમજૂતી: જૂના ફર્નિચરના બદલામાં માલ મેળવવો એ વિનિમય (Barter) વ્યવહાર છે. આમાં રોકડની લેવડ-દેવડ થતી નથી પરંતુ એક મિલકતના બદલામાં બીજી મિલકત મળે છે. આ આર્થિક વ્યવહાર છે કારણ કે બંને વસ્તુઓનું નાણાંમાં મૂલ્ય માપી શકાય છે.

દરેક વ્યવહારની મૂળનોંધ કયા આધારે થાય છે?

આમનોંધ|ખાતાવહી|વાઉચર|પત્રક

વાઉચર

All,p1-ch2

સમજૂતી: દરેક વ્યવહારની મૂળનોંધ વાઉચર (Voucher) આધારે થાય છે. વાઉચર એ વ્યવહારનો પુરાવો છે. તેના આધારે જ આમનોંધ અને પછી ખાતાવહીમાં નોંધ કરવામાં આવે છે. વાઉચર વગર નોંધ કરવી યોગ્ય નથી. તેથી મૂળનોંધનો આધાર વાઉચર છે.

અમિતા સ્ટોર્સને ₹ 16,000નો માલ વેચ્યો. આ વ્યવહારથી…

સ્ટોક ઘટે.|લેણું ઘટે.|મિલકત વધે.|મૂડી ઘટે.

સ્ટોક ઘટે.

All,p1-ch2

સમજૂતી: માલ વેચવાથી સ્ટોક (માલ-મિલકત) ઘટે છે. જો રોકડે વેચ્યો હોય તો રોકડ વધે અને જો ઉધારે વેચ્યો હોય તો લેણું વધે. પરંતુ સ્ટોક તો હંમેશાં ઘટે જ છે. આ વ્યવહારમાં મિલકતનું સ્વરૂપ બદલાય છે પરંતુ સ્ટોક ઘટવાની અસર ચોક્કસ છે.

બેન્કમાં ₹ 10,000 રોકડ ભરી ખાતું ખોલાવ્યું. આ વ્યવહારથી…

મિલકતો વધે.|મિલકતો ઘટે.|મૂડી વધે.|કુલ મિલકતોમાં કોઈ ફેરફાર થતો નથી.

કુલ મિલકતોમાં કોઈ ફેરફાર થતો નથી.

All,p1-ch2

સમજૂતી: રોકડ બેંકમાં ભરવાથી રોકડ ઘટે છે અને બેંક ખાતું વધે છે. બંને મિલકતો છે. તેથી કુલ મિલકતોમાં કોઈ ફેરફાર થતો નથી. ફક્ત મિલકતનું સ્વરૂપ બદલાય છે – રોકડમાંથી બેંક બેલેન્સમાં. આ વ્યવહારમાં મૂડી કે જવાબદારી પર અસર થતી નથી.

કોઈ ચોક્કસ બાબતને સ્પર્શતા વ્યવહારોને અન્ય વ્યવહારોથી અલગ અલગ રીતે નોંધી, તેની તારવણી કાઢવામાં આવે તેને શું કહે છે?

ખાતું|ટાંચણ|આમનોંધ|આપેલ પૈકી એક પણ નહિ

ખાતું

All,p1-ch2

સમજૂતી: ખાતું (Account) એ એવી વ્યવસ્થા છે જેમાં કોઈ ચોક્કસ બાબત (વ્યક્તિ, મિલકત કે ઊપજ-ખર્ચ) સંબંધિત તમામ વ્યવહારોને અલગ રાખીને નોંધવામાં આવે છે અને તેની તારવણી કાઢવામાં આવે છે. આમનોંધમાં તારીખવાર નોંધ થાય છે જ્યારે ખાતામાં વિષયવાર નોંધ થાય છે.

ખાતાના મુખ્ય કેટલા પ્રકાર છે?

એક|બે|ચાર|પાંચ

બે

All,p1-ch2

સમજૂતી: ખાતાના મુખ્ય બે પ્રકાર છે – (1) વ્યક્તિના ખાતાં (Personal Accounts) અને (2) બિનવ્યક્તિ ખાતાં (Impersonal Accounts). બિનવ્યક્તિ ખાતાંને વધુમાં માલ-મિલકતના ખાતાં અને ઊપજ-ખર્ચના ખાતાંમાં વહેંચવામાં આવે છે. આ મુખ્ય વર્ગીકરણ હિસાબી પદ્ધતિનો આધાર છે.

બિનવ્યક્તિના ખાતાંના કેટલા પ્રકારો છે?

બે|ત્રણ|ચાર|પાંચ

બે

All,p1-ch2

સમજૂતી: બિનવ્યક્તિ ખાતાંના બે પ્રકાર છે – (1) માલ-મિલકતના ખાતાં (Real Accounts) અને (2) ઊપજ-ખર્ચના ખાતાં (Nominal Accounts). માલ-મિલકતના ખાતાંમાં મિલકતોની નોંધ થાય છે અને ઊપજ-ખર્ચના ખાતાંમાં આવક-ખર્ચની નોંધ થાય છે.

વ્યક્તિગત ખાતામાં જીવંત વ્યક્તિઓ ઉપરાંત કઈ વ્યક્તિઓનો પણ સમાવેશ થાય છે?

કૃત્રિમ|અંગત|ધાર્મિક|રાજકીય

કૃત્રિમ

All,p1-ch2

સમજૂતી: વ્યક્તિગત ખાતામાં જીવંત વ્યક્તિઓ ઉપરાંત કૃત્રિમ વ્યક્તિઓ (Artificial Persons)નો પણ સમાવેશ થાય છે. જેમ કે કંપની, સહકારી મંડળી, ક્લબ, એસોસિયેશન, સરકારી સંસ્થાઓ વગેરે. આ સંસ્થાઓને કાયદેસર વ્યક્તિ માનવામાં આવે છે તેથી તેમના ખાતાં વ્યક્તિ ખાતાં ગણાય છે.

મૂડી ખાતું એ કયા ખાતાનો પ્રકાર છે?

વ્યક્તિ ખાતાં|બિનવ્યક્તિ ખાતાં|માલ-મિલકત ખાતાં|ઊપજ-ખર્ચ ખાતાં

વ્યક્તિ ખાતાં

All,p1-ch2

સમજૂતી: મૂડી ખાતું વ્યક્તિ ખાતાં (Personal Account)નો પ્રકાર છે કારણ કે મૂડી માલિકની છે. માલિક એક વ્યક્તિ છે અને ધંધાએ માલિકને મૂડી પરત કરવાની જવાબદારી છે. તેથી મૂડી ખાતાને વ્યક્તિ ખાતું ગણવામાં આવે છે. તે બિનવ્યક્તિ ખાતું નથી.

મજૂરના બાકી કમિશનનું ખાતું એ કયા ખાતાનો પ્રકાર છે?

વ્યક્તિ ખાતાં|માલ-મિલકત ખાતાં|ઊપજ-ખર્ચ ખાતાં|બિનવ્યક્તિ ખાતાં

વ્યક્તિ ખાતાં

All,p1-ch2

સમજૂતી: મજૂરના બાકી કમિશનનું ખાતું વ્યક્તિ ખાતાં છે કારણ કે તે મજૂર (વ્યક્તિ)ને ચૂકવવાની બાકી રકમ દર્શાવે છે. આ લેણદાર સમાન છે. જ્યારે કમિશન ખર્ચનું ખાતું ઊપજ-ખર્ચનું ખાતું હશે, પરંતુ બાકી કમિશન વ્યક્તિ ખાતું છે.

લધેલી લોનનું ખાતું એ કયા ખાતાનો પ્રકાર છે?

વ્યક્તિ ખાતાં|માલ-મિલકત ખાતાં|ઊપજ-ખર્ચ ખાતાં|ઉપલ ખાતું

વ્યક્તિ ખાતાં

All,p1-ch2

સમજૂતી: લધેલી લોનનું ખાતું વ્યક્તિ ખાતાં છે કારણ કે લોન આપનાર વ્યક્તિ કે સંસ્થા છે. ધંધાએ તે વ્યક્તિને લોન પરત કરવાની જવાબદારી છે. તેથી તે વ્યક્તિ ખાતું ગણાય છે. જો લોન પર વ્યાજ હોય તો વ્યાજ ખર્ચનું ખાતું અલગ ઊપજ-ખર્ચનું ખાતું હશે.

નીચેનાં ખાતાંમાંથી કયા ખાતાનો સમાવેશ વ્યક્તિ ખાતાંમાં થાય છે?

બેંક ઓવરડ્રાફ્ટનું ખાતું|ઈન્દિરા વિકાસપત્રોનું ખાતું|મયંકના પગારનું ખાતું|ઉમરેશનું ખાતું

બેંક ઓવરડ્રાફ્ટનું ખાતું

All,p1-ch2

સમજૂતી: બેંક ઓવરડ્રાફ્ટનું ખાતું વ્યક્તિ ખાતાંમાં આવે છે કારણ કે બેંક એક કૃત્રિમ વ્યક્તિ છે. ઈન્દિરા વિકાસપત્રો મિલકત છે, મયંકના પગાર ખર્ચ છે અને ઉમરેશનું ખાતું પણ વ્યક્તિ ખાતું છે પરંતુ આપેલ વિકલ્પોમાં બેંક ઓવરડ્રાફ્ટ સાચો જવાબ છે. બેંક સાથેના તમામ ખાતાં વ્યક્તિ ખાતાં ગણાય છે.

નીચેનાં ખાતાંમાંથી કયા ખાતાનો સમાવેશ માલ-મિલકત ખાતામાં થાય છે?

કૉપીરાઈટનું ખાતું|ઊપાડ ખાતું|સ્ટેશનરી ખર્ચ ખાતું|દિલીપના શેરના ડિવિડન્ડનું ખાતું

કૉપીરાઈટનું ખાતું

All,p1-ch2

સમજૂતી: કૉપીરાઈટ એ અમૂર્ત મિલકત (Intangible Asset) છે તેથી તે માલ-મિલકત ખાતામાં આવે છે. ઊપાડ ખાતું વ્યક્તિ ખાતું છે, સ્ટેશનરી ખર્ચ ઊપજ-ખર્ચનું ખાતું છે અને ડિવિડન્ડ ઊપજનું ખાતું છે. તેથી કૉપીરાઈટ જ માલ-મિલકત ખાતું છે.

નીચેનાં ખાતાંમાંથી કયા ખાતાનો સમાવેશ ઊપજ-ખર્ચ ખાતામાં થતો નથી?

રોપલ્ડી ખાતું|ખરીદ ખાતું|ખરીદ ખાતું|ઉમરેશનું ખાતું

ખરીદ ખાતું

All,p1-ch2

સમજૂતી: ખરીદ ખાતું માલ-મિલકત ખાતામાં આવે છે કારણ કે તે માલની ખરીદી દર્શાવે છે. ઊપજ-ખર્ચ ખાતામાં આવક અને ખર્ચાની નોંધ થાય છે. ખરીદ ખાતું વર્ષના અંતે ટ્રેડિંગ ખાતામાં ટ્રાન્સફર થાય છે પરંતુ તે મૂળભૂત રીતે માલ-મિલકતનું ખાતું છે. તેથી તેનો સમાવેશ ઊપજ-ખર્ચમાં થતો નથી.

જમીન-મકાન, સ્ટેશનરી, વટાવ વગેરે કયાં ખાતાં ગણાય?

વ્યક્તિ ખાતાં|બિનવ્યક્તિ ખાતાં|કમચલાઉ ખાતાં|ઊપલ ખાતાં

બિનવ્યક્તિ ખાતાં

All,p1-ch2

સમજૂતી: જમીન-મકાન માલ-મિલકતનું ખાતું છે, સ્ટેશનરી અને વટાવ ઊપજ-ખર્ચના ખાતાં છે. આ બધાં બિનવ્યક્તિ ખાતાં છે કારણ કે તેમાં કોઈ વ્યક્તિનું નામ નથી. બિનવ્યક્તિ ખાતાંમાં માલ-મિલકત અને ઊપજ-ખર્ચ બંનેનો સમાવેશ થાય છે.

નીચેનામાંથી કયું ખાતું ઊપજ-ખર્ચનું ખાતું ગણાય?

બેન્ડનું ડિસ્કાઉન્ટનું ખાતું|ઉમેદવારના પ્રીમિયમનું ખાતું|અગાઉથી ચૂકવેલ પગારનું ખાતું|જીવનવીમા-પ્રીમિયમનું ખાતું

ઉમેદવારના પ્રીમિયમનું ખાતું

All,p1-ch2

સમજૂતી: ઉમેદવારના પ્રીમિયમનું ખાતું ઊપજ-ખર્ચનું ખાતું છે કારણ કે તે ખર્ચ છે. બેન્ડનું ડિસ્કાઉન્ટ મિલકત સાથે સંબંધિત હોઈ શકે, અગાઉથી ચૂકવેલ પગાર અગાઉથી ચૂકવેલ ખર્ચ (મિલકત) છે અને જીવનવીમા પ્રીમિયમ પણ ખર્ચ છે પરંતુ આપેલ જવાબ અનુસાર ઉમેદવારના પ્રીમિયમનું ખાતું સાચું છે.

યંત્ર ગોઠવવાનો ખર્ચ કયા પ્રકારનું ખાતું છે?

માલ-મિલકત ખાતું|વ્યક્તિ ખાતું|ઊપજ-ખર્ચ ખાતું|ખર્ચ ખાતું

માલ-મિલકત ખાતું

All,p1-ch2

સમજૂતી: યંત્ર ગોઠવવાનો ખર્ચ માલ-મિલકત ખાતામાં ઉમેરવામાં આવે છે કારણ કે તે યંત્રને કાર્યરત કરવા માટેનો મૂડી ખર્ચ છે. આ ખર્ચ યંત્રની કિંમતમાં ઉમેરાય છે અને અલગ ઊપજ-ખર્ચ તરીકે નહીં લખાય. તેથી તે માલ-મિલકત ખાતું છે.

‘ટપાલ વિક્રિયો સ્ટોક’ એ ધંધા માટે શું ગણાય?

ખર્ચ|ઊપજ|નુકસાન|મિલકત

મિલકત

All,p1-ch2

સમજૂતી: ટપાલ વિક્રિયો સ્ટોક (Goods sent on consignment અથવા બાકી માલ) એ ધંધાની મિલકત છે. આ માલ હજુ વેચાયો નથી તેથી તે સ્ટોક તરીકે મિલકતમાં દર્શાવાય છે. તે ખર્ચ, ઊપજ કે નુકસાન નથી. વેચાય ત્યારે જ આવક થાય છે.

નમૂના તરીકે વહેંચેલ માલની મૂળ કિંમતની કયું ખાતું ઉધાર થાય છે?

નમૂના તરીકે વહેંચેલ માલ ખાતું|જાહેરાતખર્ચ ખાતું|ઊપાડ ખાતું|વેચાણ ખાતું

જાહેરાતખર્ચ ખાતું

All,p1-ch2

સમજૂતી: નમૂના તરીકે વહેંચેલ માલની મૂળ કિંમત જાહેરાત ખર્ચ તરીકે ગણાય છે કારણ કે આ માલ વેચાણ માટે નહીં પરંતુ પ્રચાર માટે આપવામાં આવે છે. તેથી તેની કિંમત જાહેરાતખર્ચ ખાતામાં ઉધાર કરવામાં આવે છે. આ ખર્ચ વર્ષના નફા-નુકસાનમાં લખાય છે.

બેન્કમાંથી ઓફિસખર્ચ માટે રકમ ઉપાડતા કયું ખાતું ઉધાર થાય છે?

ઓફિસખર્ચ ખાતું|બેન્ક ખાતું|રોકડ ખાતું|ઊપાડ ખાતું

રોકડ ખાતું

All,p1-ch2

સમજૂતી: બેંકમાંથી ઓફિસખર્ચ માટે રકમ ઉપાડતા પહેલા રોકડ ખાતું ઉધાર થાય છે કારણ કે બેંકમાંથી રોકડ આવે છે. પછી ઓફિસખર્ચ ચૂકવતા ઓફિસખર્ચ ખાતું ઉધાર અને રોકડ ખાતું જમા થાય છે. પરંતુ ઉપાડની સાથે રોકડ ખાતું ઉધાર થાય છે.

‘દુકાન માટે રોલમાપના સાધનો ખરીદ્યા’ કયા ખાતે રકમ ઉધાર થશે?

સ્ટેશનરી ખર્ચ ખાતે|દુકાનખર્ચ ખાતે|ઊપાડ ખાતે|ડેડ-સ્ટોક ખાતે

ડેડ-સ્ટોક ખાતે

All,p1-ch2

સમજૂતી: રોલમાપના સાધનો (Measuring instruments) એ મિલકત છે તેથી તે ડેડ-સ્ટોક (Fixed Asset) ખાતે ઉધાર થાય છે. સ્ટેશનરી કે દુકાનખર્ચ નથી કારણ કે આ સાધનો લાંબા સમય સુધી ઉપયોગમાં લેવાશે. તેથી મૂડી ખર્ચ તરીકે મિલકત ખાતામાં નોંધાય છે.

વેપારી ધંધાની નાણાંમાંથી અંગત ઉપયોગ માટે વાહન ખરીદી તો કયું ખાતું ઉધાર થાય?

વાહન ખાતું|રોકડ ખાતું|મૂડી ખાતું|ઊપાડ ખાતું

ઊપાડ ખાતું

All,p1-ch2

સમજૂતી: ધંધાની નાણાંમાંથી અંગત ઉપયોગ માટે વાહન ખરીદવું એ માલિકનો ઊપાડ (Drawings) છે. તેથી ઊપાડ ખાતું ઉધાર થાય છે. વાહન ખાતું ત્યારે ઉધાર થાય જ્યારે વાહન ધંધા માટે ખરીદવામાં આવે. અંગત ઉપયોગ હોવાથી ઊપાડ ખાતું જ સાચું છે.

શિવાની પાસેથી માંડી વાળેલ ₹ 9,000 પૈકી ₹ 2,000 પરત મળ્યા, કયું ખાતું જમા થશે?

શિવાનીનું ખાતું|ઘાલખાધ ખાતું|ઘાલખાધ-પરત ખાતું|ડિવિડન્ડ ખાતું

ઘાલખાધ-પરત ખાતું

All,p1-ch2

સમજૂતી: અગાઉ ઘાલખાધ લખી નાખેલી રકમમાંથી કોઈ રકમ પરત મળે તો તેને ઘાલખાધ-પરત (Bad Debts Recovered) ખાતામાં જમા કરવામાં આવે છે. આ ઊપજ છે. શિવાનીનું ખાતું અગાઉ બંધ થઈ ગયું હોય છે તેથી તેને ફરીથી ખોલવાને બદલે ઘાલખાધ-પરત ખાતું જમા કરવામાં આવે છે.

આંતરરાજ્ય પૂર્તિ વ્યવહાર એટલે શું?

પોતાના રાજ્ય/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ સિવાયના રાજ્ય/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ વચ્ચેનો પૂર્તિ વ્યવહાર|પોતાના રાજ્યમાં થતો વ્યવહાર|ફક્ત કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશમાં થતો વ્યવહાર|વિદેશ સાથેનો વ્યવહાર

પોતાના રાજ્ય/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ સિવાયના રાજ્ય/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ વચ્ચેનો પૂર્તિ વ્યવહાર

All,p1-ch3

સમજૂતી: આંતરરાજ્ય પૂર્તિ વ્યવહાર (Inter-State Supply) એટલે પોતાના રાજ્ય અથવા કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ સિવાયના અન્ય રાજ્ય કે કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ વચ્ચે માલ કે સેવાની પૂર્તિ થાય તે. આ વ્યવહારમાં એક રાજ્યમાંથી બીજા રાજ્યમાં માલ કે સેવા જાય છે. આને Inter-State Transaction કહેવામાં આવે છે અને તેના પર IGST લાગુ પડે છે.

આંતરરાજ્ય પૂર્તિ વ્યવહારને કયા વેરા લાગુ પડે છે?

CGST અને SGST|ફક્ત CGST|IGST|UTGST

IGST

All,p1-ch3

સમજૂતી: આંતરરાજ્ય પૂર્તિ વ્યવહારને એક જ પ્રકારનો વેરો લાગુ પડે છે જેને IGST (Integrated Goods and Services Tax) કહે છે. આ વેરો કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા વસૂલવામાં આવે છે અને પછી રાજ્યો વચ્ચે વહેંચવામાં આવે છે. CGST અને SGST આંતરરાજ્ય વ્યવહારમાં લાગુ પડતા નથી.

અંતરરાજ્ય પૂર્તિ વ્યવહાર એટલે શું?

પોતાના રાજ્ય/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશમાં જ થતો વ્યવહાર|બીજા રાજ્ય સાથેનો વ્યવહાર|વિદેશ સાથેનો વ્યવહાર|કેન્દ્ર અને રાજ્ય વચ્ચેનો વ્યવહાર

પોતાના રાજ્ય/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશમાં જ થતો વ્યવહાર

All,p1-ch3

સમજૂતી: અંતરરાજ્ય પૂર્તિ વ્યવહાર (Intra-State Supply) એટલે જ્યારે પોતાના રાજ્ય અથવા કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશમાં જ માલ કે સેવાની પૂર્તિ થાય તે. આ વ્યવહારમાં માલ કે સેવા એક જ રાજ્યની અંદર રહે છે. આને Intra-State Transaction કહેવામાં આવે છે.

અંતરરાજ્ય પૂર્તિ વ્યવહારને કયા વેરા લાગુ પડે છે?

ફક્ત IGST|CGST અને SGST અથવા UTGST|ફક્ત SGST|ફક્ત CGST

CGST અને SGST અથવા UTGST

All,p1-ch3

સમજૂતી: અંતરરાજ્ય પૂર્તિ વ્યવહારને કેન્દ્રીય વસ્તુઓ અને સેવાનો વેરો CGST તથા રાજ્ય વસ્તુઓ અને સેવાનો વેરો SGST લાગુ પડે છે. જો કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ હોય તો UTGST લાગુ પડે છે. આ બંને વેરા સમાન દરે લાગુ પડે છે અને કુલ વેરો IGST જેટલો જ હોય છે.

GSTની કોઈ પણ બે વિશિષ્ટ લાક્ષણિકતાઓ કઈ છે?

એક જ વેરો અને સરળ વેરા વ્યવસ્થા|બે અલગ વેરા અને જટિલ વ્યવસ્થા|ફક્ત કેન્દ્રીય વેરો|ફક્ત રાજ્ય વેરો

એક જ વેરો અને સરળ વેરા વ્યવસ્થા

All,p1-ch3

સમજૂતી: GSTની બે મુખ્ય વિશિષ્ટ લાક્ષણિકતાઓ છે: (1) એક જ વેરો – વસ્તુઓ અને સેવાઓને એક જ કર હેઠળ આવરી લેવામાં આવે છે. (2) સરળ વેરા વ્યવસ્થા – વિવિધ પ્રકારના પૂર્વના વેરા (જેમ કે એક્સાઈઝ, વેટ, સર્વિસ ટેક્સ) ને બદલે એક જ વેરા વ્યવસ્થા અમલમાં આવી છે જે સરળ અને પારદર્શક છે.

પૂર્તિ પર કરની વસૂલાત ક્યાં થાય છે?

વસ્તુઓના ઉત્પાદન સ્થાને|વસ્તુઓ અને સેવાઓની પૂર્તિ (Supply) પર|ફક્ત વેચાણ સ્થાને|ફક્ત ખરીદી સ્થાને

વસ્તુઓ અને સેવાઓની પૂર્તિ (Supply) પર

All,p1-ch3

સમજૂતી: GSTમાં કરની વસૂલાત વસ્તુઓના ઉત્પાદન કે વેચાણ સ્થાને નહીં પરંતુ વસ્તુઓ અને સેવાઓની પૂર્તિ (Supply) પર થાય છે. પૂર્તિ એટલે માલ કે સેવા પૂરી પાડવાની ક્રિયા. આને Destination based tax પણ કહે છે કારણ કે વેરો વપરાશના સ્થાને લાગુ પડે છે.

આમનોંધ (Journal) શું છે?

વ્યવહારોની તારીખવાર મૂળ નોંધ કરવાનું પુસ્તક|ખાતાવહી|બેલેન્સ શીટ|નફા-નુકસાન ખાતું

વ્યવહારોની તારીખવાર મૂળ નોંધ કરવાનું પુસ્તક

All,p1-ch3

સમજૂતી: આમનોંધ (Journal) એ વ્યવહારોની તારીખવાર મૂળ નોંધ કરવાનું પુસ્તક છે. દરેક વ્યવહારને પહેલા આમનોંધમાં લખવામાં આવે છે અને પછી ખાતાવહીમાં ખતવવામાં આવે છે. તેને Book of Original Entry પણ કહે છે કારણ કે વ્યવહારની પહેલી નોંધ અહીં થાય છે.

આમનોંધમાં વ્યવહાર નોંધતી વખતે કયો નિયમ અનુસરવામાં આવે છે?

ડેબિટ-ક્રેડિટનો નિયમ|ફક્ત ડેબિટનો નિયમ|ફક્ત ક્રેડિટનો નિયમ|કોઈ નિયમ નહીં

ડેબિટ-ક્રેડિટનો નિયમ

All,p1-ch3

સમજૂતી: આમનોંધમાં વ્યવહાર નોંધતી વખતે ડેબિટ-ક્રેડિટના નિયમો અનુસરવામાં આવે છે. વ્યક્તિ ખાતા, માલ-મિલકત ખાતા અને ઊપજ-ખર્ચ ખાતા માટે અલગ-અલગ નિયમો છે. દરેક વ્યવહારમાં ઓછામાં ઓછા એક ખાતું ડેબિટ અને એક ખાતું ક્રેડિટ થાય છે.

વ્યક્તિ ખાતા માટે ડેબિટ-ક્રેડિટનો નિયમ શું છે?

ડેબિટ ધી રીસીવર, ક્રેડિટ ધી ગીવર|ડેબિટ વોટ કમ્સ ઇન, ક્રેડિટ વોટ ગોઝ આઉટ|ડેબિટ ઑલ એક્સપેન્સિસ, ક્રેડિટ ઑલ ઇનકમ્સ|કોઈ નિયમ નહીં

ડેબિટ ધી રીસીવર, ક્રેડિટ ધી ગીવર

All,p1-ch3

સમજૂતી: વ્યક્તિ ખાતા (Personal Account) માટે નિયમ છે – Debit the Receiver, Credit the Giver. એટલે જે વ્યક્તિ મેળવે છે તેનું ખાતું ડેબિટ અને જે વ્યક્તિ આપે છે તેનું ખાતું ક્રેડિટ કરવામાં આવે છે. આ નિયમ દેવાદાર અને લેણદારના ખાતા માટે લાગુ પડે છે.

માલ-મિલકત ખાતા માટે ડેબિટ-ક્રેડિટનો નિયમ શું છે?

ડેબિટ ધી રીસીવર, ક્રેડિટ ધી ગીવર|ડેબિટ વોટ કમ્સ ઇન, ક્રેડિટ વોટ ગોઝ આઉટ|ડેબિટ ઑલ એક્સપેન્સિસ|ક્રેડિટ ઑલ એસેટ્સ

ડેબિટ વોટ કમ્સ ઇન, ક્રેડિટ વોટ ગોઝ આઉટ

All,p1-ch3

સમજૂતી: માલ-મિલકત ખાતા (Real Account) માટે નિયમ છે – Debit what comes in, Credit what goes out. જે મિલકત ધંધામાં આવે તે ડેબિટ અને જે મિલકત ધંધામાંથી જાય તે ક્રેડિટ કરવામાં આવે છે. જેમ કે મશીન ખરીદતા મશીન ખાતું ડેબિટ અને વેચતા ક્રેડિટ.

ઊપજ-ખર્ચ ખાતા માટે ડેબિટ-ક્રેડિટનો નિયમ શું છે?

ડેબિટ ઑલ એક્સપેન્સિસ એન્ડ લોસિસ, ક્રેડિટ ઑલ ઇનકમ્સ એન્ડ ગેઇન્સ|ડેબિટ વોટ કમ્સ ઇન|ડેબિટ ધી રીસીવર|ક્રેડિટ ઑલ એક્સપેન્સિસ

ડેબિટ ઑલ એક્સપેન્સિસ એન્ડ લોસિસ, ક્રેડિટ ઑલ ઇનકમ્સ એન્ડ ગેઇન્સ

All,p1-ch3

સમજૂતી: ઊપજ-ખર્ચ ખાતા (Nominal Account) માટે નિયમ છે – Debit all expenses and losses, Credit all incomes and gains. તમામ ખર્ચા અને નુકસાન ડેબિટ તથા તમામ આવક અને નફો ક્રેડિટ કરવામાં આવે છે. આ નિયમ નફા-નુકસાન ખાતા તૈયાર કરવામાં મદદ કરે છે.

આમનોંધમાં નોંધ કર્યા પછી વ્યવહાર ક્યાં ખતવવામાં આવે છે?

ખાતાવહીમાં|બેલેન્સ શીટમાં|નફા-નુકસાન ખાતામાં|કૅશ બુકમાં

ખાતાવહીમાં

All,p1-ch3

સમજૂતી: આમનોંધમાં વ્યવહારની મૂળ નોંધ કર્યા પછી તેને ખાતાવહી (Ledger)માં ખતવવામાં (Posting) આવે છે. ખાતાવહીમાં દરેક ખાતાની અલગ-અલગ નોંધ થાય છે. આ પ્રક્રિયાને Posting કહે છે. ખાતાવહીને Book of Final Entry પણ કહેવામાં આવે છે.

જ્યારે માલ રોકડે ખરીદવામાં આવે ત્યારે કયું ખાતું ડેબિટ થાય છે?

ખરીદ ખાતું|રોકડ ખાતું|વેચાણ ખાતું|મૂડી ખાતું

ખરીદ ખાતું

All,p1-ch3

સમજૂતી: માલ રોકડે ખરીદતા ખરીદ ખાતું ડેબિટ અને રોકડ ખાતું ક્રેડિટ થાય છે. ખરીદ ખાતું માલ-મિલકત ખાતું છે તેથી “Debit what comes in” નિયમ અનુસાર ડેબિટ થાય છે. રોકડ જતી હોવાથી રોકડ ખાતું ક્રેડિટ થાય છે.

જ્યારે માલ ઉધારે વેચવામાં આવે ત્યારે કયું ખાતું ડેબિટ થાય છે?

વેચાણ ખાતું|ગ્રાહક (દેવાદાર)નું ખાતું|રોકડ ખાતું|ખરીદ ખાતું

ગ્રાહક (દેવાદાર)નું ખાતું

All,p1-ch3

સમજૂતી: માલ ઉધારે વેચતા ગ્રાહક (દેવાદાર)નું ખાતું ડેબિટ અને વેચાણ ખાતું ક્રેડિટ થાય છે. ગ્રાહક મેળવનાર છે તેથી “Debit the Receiver” નિયમ અનુસાર તેનું ખાતું ડેબિટ થાય છે. વેચાણ આવક છે તેથી ક્રેડિટ થાય છે.

ભાડું ચૂકવતા કયું ખાતું ડેબિટ થાય છે?

ભાડા ખાતું|રોકડ ખાતું|મૂડી ખાતું|બેંક ખાતું

ભાડા ખાતું

All,p1-ch3

સમજૂતી: ભાડું ચૂકવતા ભાડા ખાતું ડેબિટ અને રોકડ કે બેંક ખાતું ક્રેડિટ થાય છે. ભાડું ખર્ચ છે તેથી “Debit all expenses” નિયમ અનુસાર ભાડા ખાતું ડેબિટ થાય છે. આ નોંધથી ખર્ચ વધે છે અને રોકડ ઘટે છે.

માલિકે ધંધામાંથી અંગત ઉપયોગ માટે રોકડ ઉપાડી તો કયું ખાતું ડેબિટ થાય?

ઊપાડ ખાતું|મૂડી ખાતું|રોકડ ખાતું|ખરીદ ખાતું

ઊપાડ ખાતું

All,p1-ch3

સમજૂતી: માલિકે અંગત ઉપયોગ માટે રોકડ ઉપાડતા ઊપાડ (Drawings) ખાતું ડેબિટ અને રોકડ ખાતું ક્રેડિટ થાય છે. ઊપાડ એ માલિકની મૂડીમાંથી ઘટાડો છે. વર્ષના અંતે ઊપાડ ખાતું મૂડી ખાતામાં ટ્રાન્સફર કરવામાં આવે છે.

બેંકમાંથી રોકડ ઉપાડતા કયું ખાતું ડેબિટ થાય છે?

રોકડ ખાતું|બેંક ખાતું|મૂડી ખાતું|ઊપાડ ખાતું

રોકડ ખાતું

All,p1-ch3

સમજૂતી: બેંકમાંથી રોકડ ઉપાડતા રોકડ ખાતું ડેબિટ અને બેંક ખાતું ક્રેડિટ થાય છે. રોકડ આવે છે તેથી “Debit what comes in” નિયમ અનુસાર રોકડ ખાતું ડેબિટ થાય છે. બેંકમાંથી પૈસા જતા હોવાથી બેંક ખાતું ક્રેડિટ થાય છે.

ઘાલખાધ લખી નાખતા કયું ખાતું ડેબિટ થાય છે?

ઘાલખાધ ખાતું|દેવાદારનું ખાતું|વેચાણ ખાતું|રોકડ ખાતું

ઘાલખાધ ખાતું

All,p1-ch3

સમજૂતી: ઘાલખાધ લખી નાખતા ઘાલખાધ ખાતું ડેબિટ અને દેવાદારનું ખાતું ક્રેડિટ થાય છે. ઘાલખાધ નુકસાન છે તેથી “Debit all losses” નિયમ અનુસાર ડેબિટ થાય છે. દેવાદારની રકમ હવે વસૂલ ન થનાર હોવાથી તેનું ખાતું ક્રેડિટ કરીને બંધ કરવામાં આવે છે.

આમનોંધમાં નેરેટિવ (Narration) શું દર્શાવે છે?

વ્યવહારની સંક્ષિપ્ત સમજૂતી|ખાતાનું નામ|રકમ|તારીખ

વ્યવહારની સંક્ષિપ્ત સમજૂતી

All,p1-ch3

સમજૂતી: આમનોંધમાં નેરેટિવ (Narration) એ વ્યવહારની સંક્ષિપ્ત સમજૂતી છે. તે કૌંસમાં લખવામાં આવે છે અને વ્યવહાર શા માટે થયો તે સમજાવે છે. નેરેટિવથી ભવિષ્યમાં વ્યવહારની વિગત જાણી શકાય છે. તે આમનોંધની મહત્ત્વની વિશેષતા છે.

સંયુક્ત આમનોંધ (Compound Journal Entry) ક્યારે લખાય છે?

એકસાથે બે કે તેથી વધુ ખાતાં ડેબિટ કે ક્રેડિટ થાય ત્યારે|ફક્ત એક ખાતું ડેબિટ થાય ત્યારે|ફક્ત રોકડ વ્યવહારમાં|ક્યારેય નહીં

એકસાથે બે કે તેથી વધુ ખાતાં ડેબિટ કે ક્રેડિટ થાય ત્યારે

All,p1-ch3

સમજૂતી: સંયુક્ત આમનોંધ ત્યારે લખાય છે જ્યારે એક જ વ્યવહારમાં બે કે તેથી વધુ ખાતાં ડેબિટ અથવા ક્રેડિટ થાય. જેમ કે એકસાથે ઘણા ખર્ચા ચૂકવવા કે ઘણા દેવાદારો પાસેથી રકમ વસૂલવી. આથી અલગ-અલગ નોંધ લખવાની જરૂર રહેતી નથી અને સમય બચે છે.

આમનોંધની કઈ કૉલમમાં ખાતાનું નામ લખવામાં આવે છે?

પાર્ટિક્યુલર્સ કૉલમમાં|L.F. કૉલમમાં|ડેબિટ કૉલમમાં|ક્રેડિટ કૉલમમાં

પાર્ટિક્યુલર્સ કૉલમમાં

All,p1-ch3

સમજૂતી: આમનોંધની પાર્ટિક્યુલર્સ (Particulars) કૉલમમાં ખાતાનું નામ અને નેરેટિવ લખવામાં આવે છે. ડેબિટ થતા ખાતાનું નામ પહેલા અને ક્રેડિટ થતા ખાતાનું નામ પછી (To લખીને) લખાય છે. L.F. કૉલમમાં ખાતાવહીનું પાનું નંબર લખાય છે.

GSTની ગણતરીમાં Taxable Value શું છે?

વેરા પહેલાંની મૂળ કિંમત|વેરા સહિતની કિંમત|ફક્ત CGST|ફક્ત SGST

વેરા પહેલાંની મૂળ કિંમત

All,p1-ch3

સમજૂતી: GSTની ગણતરીમાં Taxable Value એટલે વેરા પહેલાંની મૂળ કિંમત (Transaction Value). આ કિંમત પર જ CGST, SGST કે IGSTની ગણતરી કરવામાં આવે છે. વેરા સહિતની કિંમતને Gross Amount કહે છે. Taxable Value પર જ વેરાનો દર લાગુ પડે છે.

આંતરરાજ્ય વ્યવહારમાં કુલ વેરો કેવી રીતે ગણાય છે?

CGST + SGST|ફક્ત IGST|CGST + IGST|SGST + UTGST

ફક્ત IGST

All,p1-ch3

સમજૂતી: આંતરરાજ્ય વ્યવહારમાં કુલ વેરો ફક્ત IGST તરીકે ગણાય છે. IGSTનો દર સામાન્ય રીતે CGST + SGSTના દર જેટલો જ હોય છે. આ વેરો કેન્દ્ર સરકાર વસૂલે છે અને પછી સંબંધિત રાજ્યોને વહેંચી આપે છે. અંતરરાજ્યમાં CGST અને SGST અલગ-અલગ લાગુ પડે છે.

આમનોંધમાં તારીખ કઈ કૉલમમાં લખવામાં આવે છે?

તારીખ કૉલમમાં|પાર્ટિક્યુલર્સ કૉલમમાં|L.F. કૉલમમાં|રકમ કૉલમમાં

તારીખ કૉલમમાં

All,p1-ch3

સમજૂતી: આમનોંધમાં તારીખ અલગ તારીખ કૉલમમાં લખવામાં આવે છે. વ્યવહાર જે તારીખે થયો હોય તે તારીખ લખાય છે. તારીખવાર નોંધ થતી હોવાથી વ્યવહારોનો ક્રમ જાળવી શકાય છે. આ કૉલમ આમનોંધની પહેલી કૉલમ હોય છે.

જ્યારે એક જ વ્યવહારમાં રોકડ અને ઉધાર બંને હોય ત્યારે કેવી નોંધ લખાય?

સંયુક્ત આમનોંધ|સાદી આમનોંધ|ફક્ત રોકડ બુકમાં|કોઈ નોંધ નહીં

સંયુક્ત આમનોંધ

All,p1-ch3

સમજૂતી: જ્યારે એક જ વ્યવહારમાં રોકડ અને ઉધાર બંને હોય (જેમ કે અમુક રોકડ અને બાકી ઉધારે માલ ખરીદવો) ત્યારે સંયુક્ત આમનોંધ લખાય છે. આમાં ખરીદ ખાતું ડેબિટ, રોકડ ખાતું ક્રેડિટ અને લેણદારનું ખાતું ક્રેડિટ થાય છે. આથી બંને અસરો એક જ નોંધમાં દર્શાવી શકાય છે.

માલિક ધંધામાં મૂડી લાવે ત્યારે,

મૂડી વધે – દેવું વધે|મૂડી વધે – મિલકત વધે|એક દેવું વધે – અન્ય દેવું ઘટે|એક મિલકત વધે – અન્ય મિલકત ઘટે

મૂડી વધે – મિલકત વધે

All,p1-ch4

સમજૂતી: માલિક ધંધામાં મૂડી લાવે ત્યારે મૂડી (Capital) વધે છે અને તેની સાથે મિલકત (સામાન્ય રીતે રોકડ) પણ વધે છે. હિસાબી સમીકરણ A = C + L અનુસાર મિલકત અને મૂડી બંને વધે છે જેથી સમીકરણ સંતુલિત રહે છે. દેવું પર કોઈ અસર થતી નથી.

માલની ઉધાર ખરીદી થાય ત્યારે,

મિલકત વધે – દેવું વધે|મિલકત ઘટે – દેવું ઘટે|મિલકત વધે – દેવું ઘટે|મિલકત ઘટે – દેવું વધે

મિલકત વધે – દેવું વધે

All,p1-ch4

સમજૂતી: માલની ઉધાર ખરીદી થાય ત્યારે સ્ટોક (મિલકત) વધે છે અને લેણદાર (દેવું) પણ વધે છે. હિસાબી સમીકરણમાં મિલકત અને દેવું બંને વધે છે જેથી સમીકરણ સંતુલિત રહે છે. મૂડી પર કોઈ અસર થતી નથી.

મહેસૂલી ખર્ચ રોકડમાં ચૂકવવામાં આવે ત્યારે,

મિલકત વધે – દેવું વધે|મિલકત ઘટે – મૂડી ઘટે|મિલકત વધે – મૂડી વધે|મિલકત ઘટે – દેવું ઘટે

મિલકત ઘટે – મૂડી ઘટે

All,p1-ch4

સમજૂતી: મહેસૂલી ખર્ચ રોકડમાં ચૂકવતા રોકડ (મિલકત) ઘટે છે અને ખર્ચને કારણે નફો ઘટે છે જેનાથી મૂડી ઘટે છે. હિસાબી સમીકરણમાં મિલકત અને મૂડી બંને ઘટે છે. દેવું પર કોઈ અસર થતી નથી.

મહેસૂલી આવક રોકડમાં મળે ત્યારે,

મિલકત વધે – દેવું વધે|મિલકત વધે – દેવું ઘટે|મિલકત વધે – મૂડી વધે|મૂડી વધે – દેવું ઘટે

મિલકત વધે – મૂડી વધે

All,p1-ch4

સમજૂતી: મહેસૂલી આવક રોકડમાં મળતા રોકડ (મિલકત) વધે છે અને આવકને કારણે નફો વધે છે જેનાથી મૂડી વધે છે. હિસાબી સમીકરણમાં મિલકત અને મૂડી બંને વધે છે. દેવું પર કોઈ અસર થતી નથી.

નમૂના તરીકે માલ વહેંચવામાં આવે ત્યારે,

મિલકત ઘટે – દેવું ઘટે|મિલકત વધે – દેવું વધે|મિલકત વધે – મૂડી વધે|મિલકત ઘટે – મૂડી ઘટે

મિલકત ઘટે – મૂડી ઘટે

All,p1-ch4

સમજૂતી: નમૂના તરીકે માલ વહેંચવામાં આવે ત્યારે સ્ટોક (મિલકત) ઘટે છે અને તેને જાહેરાત ખર્ચ ગણવામાં આવે છે જેનાથી નફો ઘટે છે અને મૂડી ઘટે છે. હિસાબી સમીકરણમાં મિલકત અને મૂડી બંને ઘટે છે. આ વ્યવહારમાં કોઈ આવક થતી નથી.

હિસાબી સમીકરણ માટે નીચેનામાંથી કયું સાચું નથી?

C + L = A|A – L = C|A – C = L|C – L = A

C – L = A

All,p1-ch4

સમજૂતી: હિસાબી સમીકરણ A = C + L છે. તેમાંથી C + L = A, A – L = C અને A – C = L સાચા છે. પરંતુ C – L = A સાચું નથી કારણ કે મૂડીમાંથી દેવું બાદ કરવાથી મિલકત મળતી નથી. સાચું સમીકરણ મિલકત = મૂડી + દેવું છે.

કયા સ્વરૂપમાં વેપાર ખાતા અને નફા-નુકસાન ખાતાના સ્થાને આવકનું પત્રક તૈયાર કરવામાં આવે છે?

એકાકી વેપારી|ભાગીદારી પેઢી|કંપની|આપેલ પૈકી એક પણ નહિ

કંપની

All,p1-ch4

સમજૂતી: કંપનીના સ્વરૂપમાં વેપાર ખાતા અને નફા-નુકસાન ખાતાના સ્થાને આવકનું પત્રક (Statement of Profit and Loss) તૈયાર કરવામાં આવે છે. એકાકી વેપારી અને ભાગીદારી પેઢીમાં પરંપરાગત વેપાર ખાતું અને નફા-નુકસાન ખાતું જ તૈયાર થાય છે.

વર્ષના અંતે નફા-નુકસાન ખાતું બંધ કરીને ક્યાં લઈ જવામાં આવે છે?

વેપાર ખાતે|બેંક ખાતે|ઊપલ ખાતે|પાકા સરવૈયામાં

પાકા સરવૈયામાં

All,p1-ch4

સમજૂતી: વર્ષના અંતે નફા-નુકસાન ખાતું બંધ કરીને તેનો બાકી (નફો કે નુકસાન) પાકા સરવૈયા (Balance Sheet)માં લઈ જવામાં આવે છે. નફો હોય તો મૂડીમાં ઉમેરાય છે અને નુકસાન હોય તો મૂડીમાંથી બાદ થાય છે. આથી પાકા સરવૈયામાં મૂડીની રકમ સાચી દર્શાવાય છે.

A = C + L આ હિસાબી વ્યવહારો રજૂ કરવાની કઈ પદ્ધતિ છે?

અમેરિકન|ભારતીય|જાપાનીઝ|ચાઈનીઝ

અમેરિકન

All,p1-ch4

સમજૂતી: A = C + L આ હિસાબી સમીકરણ અમેરિકન પદ્ધતિ છે. આ પદ્ધતિમાં મિલકતોને ડાબી બાજુ અને મૂડી તથા દેવાને જમણી બાજુ દર્શાવવામાં આવે છે. ભારતમાં પણ આ જ સમીકરણનો ઉપયોગ થાય છે. આ સમીકરણ હિસાબી પદ્ધતિનો આધાર છે.

માલિક ધંધામાંથી ઊપાડ કરે ત્યારે,

મિલકત ઘટે – મૂડી ઘટે|મિલકત વધે – મૂડી વધે|મિલકત ઘટે – દેવું ઘટે|મિલકત ઘટે – દેવું વધે

મિલકત ઘટે – મૂડી ઘટે

All,p1-ch4

સમજૂતી: માલિક ધંધામાંથી ઊપાડ (Drawings) કરે ત્યારે રોકડ કે અન્ય મિલકત ઘટે છે અને મૂડી પણ ઘટે છે. હિસાબી સમીકરણમાં મિલકત અને મૂડી બંને ઘટે છે જેથી સમીકરણ સંતુલિત રહે છે. દેવું પર કોઈ અસર થતી નથી.

માલની રોકડ ખરીદી થાય ત્યારે,

મિલકત વધે – મૂડી વધે|એક વધે – અન્ય ઘટે|મિલકત વધે – દેવું વધે|મૂડી વધે – દેવું ઘટે

એક વધે – અન્ય ઘટે

All,p1-ch4

સમજૂતી: માલની રોકડ ખરીદી થાય ત્યારે સ્ટોક (મિલકત) વધે છે અને રોકડ (મિલકત) ઘટે છે. એટલે એક મિલકત વધે અને અન્ય મિલકત ઘટે છે. કુલ મિલકતમાં કોઈ ફેરફાર થતો નથી. મૂડી અને દેવું પર કોઈ અસર થતી નથી.

નાણાં ઉધારની લીધા હોય ત્યારે,

મિલકત વધે – દેવું વધે|એક વધે – અન્ય ઘટે|મિલકત વધે – મૂડી વધે|મૂડી વધે – દેવું ઘટે

મિલકત વધે – દેવું વધે

All,p1-ch4

સમજૂતી: નાણાં ઉધારે લીધા હોય ત્યારે રોકડ (મિલકત) વધે છે અને લોન કે લેણદાર (દેવું) વધે છે. હિસાબી સમીકરણમાં મિલકત અને દેવું બંને વધે છે જેથી સમીકરણ સંતુલિત રહે છે. મૂડી પર કોઈ અસર થતી નથી.

ઉધાર ખરીદીની નોંધ …………માં થાય છે.

ખરીદ-પરતનોંધ|ખરીદનોંધ|રોકડમેળ|ખાસ આમનોંધ

ખરીદનોંધ

All,p1-ch5

સમજૂતી: ઉધાર ખરીદીની નોંધ ખરીદનોંધ (Purchases Book)માં થાય છે. ખરીદનોંધમાં માત્ર માલની ઉધાર ખરીદીના વ્યવહારો નોંધવામાં આવે છે. રોકડ ખરીદી કે મિલકતની ખરીદી અહીં નોંધાતી નથી. ખરીદનોંધને જમાનોંધ પણ કહે છે.

મિલકતની ઉધાર ખરીદીની નોંધ …………માં થાય છે.

ખરીદનોંધ|ખાસ આમનોંધ|રોકડમેળ|લેણીલુંડી નોંધ

ખાસ આમનોંધ

All,p1-ch5

સમજૂતી: મિલકતની ઉધાર ખરીદી (જેમ કે મશીન, ફર્નિચર વગેરે)ની નોંધ ખાસ આમનોંધ (Journal Proper)માં થાય છે. ખરીદનોંધમાં ફક્ત વેપારી માલની ઉધાર ખરીદી જ નોંધાય છે. મિલકતની ખરીદી અલગ હોવાથી તેને ખાસ આમનોંધમાં લખવામાં આવે છે.

માલની રોકડ ખરીદીની નોંધ …………માં થાય છે.

રોકડમેળ|ખાસ આમનોંધ|ખરીદનોંધ|લેણીલુંડી નોંધ

રોકડમેળ

All,p1-ch5

સમજૂતી: માલની રોકડ ખરીદીની નોંધ રોકડમેળ (Cash Book)માં થાય છે. રોકડમેળમાં તમામ રોકડ વ્યવહારો નોંધાય છે. ખરીદનોંધમાં માત્ર ઉધાર ખરીદી જ લખાય છે. તેથી રોકડ ખરીદી રોકડમેળમાં જ નોંધાય છે.

માલના ઉધાર વેચાણની નોંધ …………માં થાય છે.

ઉધારનોંધ|જમાનોંધ|ખાસ આમનોંધ|લેણીલુંડી નોંધ

ઉધારનોંધ

All,p1-ch5

સમજૂતી: માલના ઉધાર વેચાણની નોંધ ઉધારનોંધ (Sales Book)માં થાય છે. ઉધારનોંધમાં માત્ર માલની ઉધાર વેચાણના વ્યવહારો નોંધવામાં આવે છે. રોકડ વેચાણ રોકડમેળમાં અને મિલકતનું વેચાણ ખાસ આમનોંધમાં નોંધાય છે.

ઉધાર ખરીદેલ માલ પરત કરવામાં આવે ત્યારે માલની સાથે વેપારીને શું મોકલવામાં આવે છે?

ઉધારબિલ|જમાબિલી|લેણીલુંડી|દેવીલુંડી

જમાબિલી

All,p1-ch5

સમજૂતી: ઉધાર ખરીદેલ માલ પરત કરવામાં આવે ત્યારે માલની સાથે વેપારીને જમાબિલી (Credit Note) મોકલવામાં આવે છે. જમાબિલી એ પુરાવો છે કે માલ પરત થયો છે અને લેણદારના ખાતામાં જમા કરવામાં આવે છે. આને કારણે લેણદારની રકમ ઘટે છે.

ઉધાર વેચેલ માલ પરત આવે ત્યારે માલની સાથે ગ્રાહકને શું મોકલાય છે?

ઉધારબિલી|જમાબિલી|લેણીલુંડી|દેવીલુંડી

ઉધારબિલી

All,p1-ch5

સમજૂતી: ઉધાર વેચેલ માલ પરત આવે ત્યારે માલની સાથે ગ્રાહકને ઉધારબિલી (Debit Note) મોકલવામાં આવે છે. ઉધારબિલી એ પુરાવો છે કે માલ પરત મળ્યો છે અને દેવાદારના ખાતામાં ઉધાર કરવામાં આવે છે. આને કારણે દેવાદારની રકમ ઘટે છે.

ખાસ આમનોંધમાં ક્યા વ્યવહારો નોંધાય છે?

માલની ઉધાર ખરીદી|માલની ઉધાર વેચાણ|મિલકતની ઉધાર ખરીદી-વેચાણ|રોકડ વ્યવહારો

મિલકતની ઉધાર ખરીદી-વેચાણ

All,p1-ch5

સમજૂતી: ખાસ આમનોંધ (Journal Proper)માં એવા વ્યવહારો નોંધાય છે જે અન્ય પેટા નોંધમાં ન આવતા હોય. જેમ કે મિલકતની ઉધાર ખરીદી-વેચાણ, ઘાલખાધ, અવેતન ખર્ચા, સુધારા નોંધો વગેરે. માલની ઉધાર ખરીદી-વેચાણ અન્ય પેટા નોંધમાં જાય છે.

ખરીદે 10,000નો માલ 10% વેપારી વટાવે ખરીદ્યો. ખરીદનોંધમાં કઈ રકમની નોંધ થશે?

₹ 10,000|₹ 9,000|₹ 11,000|₹ 1,000

₹ 9,000

All,p1-ch5

સમજૂતી: વેપારી વટાવ ભાવમાંથી સીધો બાદ થાય છે. તેથી 10,000માંથી 10% વટાવ (1,000) બાદ કર્યા પછી 9,000ની નોંધ ખરીદનોંધમાં થાય છે. વેપારી વટાવની અલગ નોંધ થતી નથી. નેટ રકમ જ નોંધાય છે.

નિમ્નલિખિતમાંથી ખરીદ-વેચાણનો પેટો ક્રમ કયો છે, જેનાથી ₹ 20,000નું કમિશન વેપાર માલમાંથી મળી શકે, તો તેની કયા નોંધ થશે?

ખરીદનોંધ|ખાસ આમનોંધ|રોકડમેળ|ઉધારનોંધ

ખાસ આમનોંધ

All,p1-ch5

સમજૂતી: કમિશન મેળવવાનો વ્યવહાર માલની ખરીદી-વેચાણ નથી. તે સેવા સંબંધિત છે. તેથી તેની નોંધ ખાસ આમનોંધમાં થાય છે. ખરીદનોંધ કે ઉધારનોંધમાં માત્ર માલના વ્યવહારો જ નોંધાય છે.

માલ-પરત (ખરીદ-પરત) કયા વ્યવહારો નોંધાય છે?

ઉધાર ખરીદેલ માલ પરત|ઉધાર વેચેલ માલ પરત|રોકડ ખરીદેલ માલ પરત|બધા જ

ઉધાર ખરીદેલ માલ પરત

All,p1-ch5

સમજૂતી: ખરીદ-પરતનોંધ (Purchases Return Book)માં માત્ર ઉધારે ખરીદેલ માલ પરત કરવાના વ્યવહારો નોંધાય છે. રોકડે ખરીદેલ માલ પરત થાય તો તે રોકડમેળમાં નોંધાય છે. વેચાણ-પરત અલગ નોંધમાં જાય છે.

પેટાનોંધના મુખ્ય કેટલા પ્રકાર છે?

ચાર|પાંચ|છ|નવ

નવ

All,p1-ch5

સમજૂતી: ધંધાની જરૂરિયાત મુજબ નીચેની પેટાનોંધો રાખવામાં આવે છે: (1) ખરીદનોંધ, (2) વેચાણનોંધ, (3) ખરીદ-માલ-પરતનોંધ, (4) વેચાણ-માલ-પરતનોંધ, (5) રોકડમેળ, (6) પેટા-રોકડમેળ, (7) લેણીલુંડી નોંધ, (8) દેવીલુંડી નોંધ અને (9) ખાસ આમનોંધ. આમ કુલ નવ પ્રકારની પેટાનોંધો છે.

ખરીદ-પરતનોંધનું બીજું નામ શું છે?

જમાનોંધ|ઉધારનોંધ|માલ-પરત જમાનોંધ|વેચાણ-પરતનોંધ

માલ-પરત જમાનોંધ

All,p1-ch5

સમજૂતી: ખરીદ-પરતનોંધને માલ-પરત જમાનોંધ પણ કહે છે કારણ કે માલ પરત કરતા લેણદારના ખાતામાં જમા થાય છે. આ નોંધમાં ઉધારે ખરીદેલ માલ પરત કરવાના વ્યવહારો નોંધાય છે.

વેચાણ-પરતનોંધનું બીજું નામ શું છે?

જમાનોંધ|ઉધારનોંધ|માલ-પરત ઉધારનોંધ|ખરીદ-પરતનોંધ

માલ-પરત ઉધારનોંધ

All,p1-ch5

સમજૂતી: વેચાણ-પરતનોંધને માલ-પરત ઉધારનોંધ પણ કહે છે કારણ કે માલ પરત આવતા દેવાદારના ખાતામાં ઉધાર થાય છે. આ નોંધમાં ઉધારે વેચેલ માલ પરત આવવાના વ્યવહારો નોંધાય છે.

જ્યારે કોઈ ગ્રાહક તેને ઉધાર ખરીદેલ માલમાંથી માલ પરત કરે ત્યારે ગ્રાહક ખાતે રકમ જમા કરવામાં આવે છે. તે અંગે ગ્રાહકને જાણ કરતી જે બિલી મોકલવામાં આવે છે, તેને શું કહે છે?

ઉધારબિલી|જમાબિલી|લેણીલુંડી|દેવીલુંડી

જમાબિલી

All,p1-ch5

સમજૂતી: ગ્રાહક માલ પરત કરે ત્યારે ગ્રાહકના ખાતામાં જમા થાય છે અને તેને જાણ કરવા જમાબિલી (Credit Note) મોકલવામાં આવે છે. આ બિલી પુરાવો છે કે માલ પરત થયો છે અને ગ્રાહકની બાકી રકમ ઘટી છે.

લેણીલુંડી નોંધમાં ક્યા વ્યવહારો નોંધાય છે?

લેણીલુંડી સ્વીકાર|દેવીલુંડી સ્વીકાર|રોકડ વ્યવહાર|માલની ખરીદી

લેણીલુંડી સ્વીકાર

All,p1-ch5

સમજૂતી: લેણીલુંડી નોંધ (Bills Receivable Book)માં લેણીલુંડી સ્વીકારવાના વ્યવહારો નોંધાય છે. જ્યારે દેવાદાર પાસેથી હૂંડી સ્વીકારવામાં આવે ત્યારે તેની નોંધ આ નોંધમાં થાય છે. દેવીલુંડી અલગ નોંધમાં જાય છે.

દેવીલુંડી નોંધમાં ક્યા વ્યવહારો નોંધાય છે?

લેણીલુંડી સ્વીકાર|દેવીલુંડી સ્વીકાર|રોકડ વ્યવહાર|માલની વેચાણ

દેવીલુંડી સ્વીકાર

All,p1-ch5

સમજૂતી: દેવીલુંડી નોંધ (Bills Payable Book)માં દેવીલુંડી સ્વીકારવાના વ્યવહારો નોંધાય છે. જ્યારે લેણદારને હૂંડી આપવામાં આવે ત્યારે તેની નોંધ આ નોંધમાં થાય છે. લેણીલુંડી અલગ નોંધમાં જાય છે.

પેટા-રોકડમેળ કોણ રાખે છે?

મુખ્ય કૅશિયર|પેટા કૅશિયર|માલિક|એકાઉન્ટન્ટ

પેટા કૅશિયર

All,p1-ch5

સમજૂતી: પેટા-રોકડમેળ (Petty Cash Book) પેટા કૅશિયર રાખે છે. નાના નાના ખર્ચા (જેમ કે ટપાલ, સ્ટેશનરી, ભાડા વગેરે) માટે અલગથી નાની રોકડ રાખવામાં આવે છે અને તેની નોંધ પેટા-રોકડમેળમાં થાય છે. આથી મુખ્ય રોકડમેળમાં નાના વ્યવહારોની ભીડ ઘટે છે.

ખરીદનોંધમાં ક્યા વ્યવહારો નોંધાય છે?

માલની ઉધાર ખરીદી|માલની રોકડ ખરીદી|મિલકતની ખરીદી|બધા જ

માલની ઉધાર ખરીદી

All,p1-ch5

સમજૂતી: ખરીદનોંધમાં માત્ર માલની ઉધાર ખરીદીના વ્યવહારો નોંધાય છે. રોકડ ખરીદી રોકડમેળમાં અને મિલકતની ખરીદી ખાસ આમનોંધમાં નોંધાય છે. ખરીદનોંધને જમાનોંધ પણ કહે છે કારણ કે લેણદારના ખાતામાં જમા થાય છે.

વેચાણનોંધમાં ક્યા વ્યવહારો નોંધાય છે?

માલની ઉધાર વેચાણ|માલની રોકડ વેચાણ|મિલકતની વેચાણ|બધા જ

માલની ઉધાર વેચાણ

All,p1-ch5

સમજૂતી: વેચાણનોંધમાં માત્ર માલની ઉધાર વેચાણના વ્યવહારો નોંધાય છે. રોકડ વેચાણ રોકડમેળમાં અને મિલકતની વેચાણ ખાસ આમનોંધમાં નોંધાય છે. વેચાણનોંધને ઉધારનોંધ પણ કહે છે કારણ કે દેવાદારના ખાતામાં ઉધાર થાય છે.

પેટાનોંધો રાખવાનો મુખ્ય ફાયદો શું છે?

કામનું વિભાજન અને સમયની બચત|ફક્ત નફો વધારવો|ફક્ત ખર્ચ ઘટાડવો|કોઈ ફાયદો નહીં

કામનું વિભાજન અને સમયની બચત

All,p1-ch5

સમજૂતી: પેટાનોંધો રાખવાથી કામનું વિભાજન થાય છે, વિવિધ વ્યક્તિઓ અલગ-અલગ નોંધો સંભાળે છે, સમય બચે છે અને ભૂલો ઘટે છે. મોટા ધંધામાં તમામ વ્યવહારો એક જ આમનોંધમાં લખવા મુશ્કેલ હોય છે તેથી પેટાનોંધો ઉપયોગી છે.

ખાસ આમનોંધમાં કયા પ્રકારના વ્યવહારો નોંધાય છે?

ફક્ત રોકડ વ્યવહારો|ફક્ત માલના વ્યવહારો|અન્ય પેટા નોંધમાં ન આવતા વ્યવહારો|ફક્ત બેંક વ્યવહારો

અન્ય પેટા નોંધમાં ન આવતા વ્યવહારો

All,p1-ch5

સમજૂતી: ખાસ આમનોંધમાં એવા વ્યવહારો નોંધાય છે જે અન્ય કોઈ પેટા નોંધમાં ન આવતા હોય. જેમ કે મિલકતની ઉધાર ખરીદી-વેચાણ, ઘાલખાધ લખી નાખવી, અવેતન ખર્ચા, સુધારા નોંધો, મૂડી લાવવી, ઊપાડ વગેરે. આ નોંધને Journal Proper કહે છે.

રોકડમેળ એટલે શું?

ધંધાના રોકડ આવક-જાવકના વ્યવહારો આમનોંધના ચોપડામાં નોંધ્યા સિવાય એક અલગ ચોપડામાં નોંધવામાં આવે છે, તેને રોકડમેળ કહે છે.|ફક્ત ખરીદીની નોંધ|ફક્ત વેચાણની નોંધ|બેંકના તમામ વ્યવહારો

ધંધાના રોકડ આવક-જાવકના વ્યવહારો આમનોંધના ચોપડામાં નોંધ્યા સિવાય એક અલગ ચોપડામાં નોંધવામાં આવે છે, તેને રોકડમેળ કહે છે.

All,p1-ch6

સમજૂતી: રોકડમેળ (Cash Book) એ એવું પુસ્તક છે જેમાં ધંધાના તમામ રોકડ આવક અને જાવકના વ્યવહારો આમનોંધમાં નોંધ્યા વગર સીધા જ અલગ ચોપડામાં નોંધવામાં આવે છે. તે આમનોંધ અને ખાતાવહી બંનેનું કામ કરે છે. રોકડ વ્યવહારો વારંવાર થતા હોવાથી તેને અલગ રાખવામાં આવે છે.

રોકડમેળની જમણી બાજુનું શું કહે છે?

ઉધાર બાજુ|જમા બાજુ|બંને બાજુ|કોઈ નહીં

જમા બાજુ

All,p1-ch6

સમજૂતી: રોકડમેળની જમણી બાજુને જમા બાજુ (Credit side) કહે છે. આ બાજુએ રોકડ જાવક (Payment) ના વ્યવહારો નોંધાય છે. ડાબી બાજુ ઉધાર બાજુ (Debit side) છે જ્યાં રોકડ આવક (Receipt) નોંધાય છે.

રોકડમેળના બે ઉપયોગિતા જણાવો.

રોકડ ખાતું તૈયાર કરવાની જરૂર રહેતી નથી અને શ્રમવિભાજનનો લાભ મળે છે|ફક્ત નફો વધે છે|ફક્ત ખર્ચ ઘટે છે|કોઈ ઉપયોગ નહીં

રોકડ ખાતું તૈયાર કરવાની જરૂર રહેતી નથી અને શ્રમવિભાજનનો લાભ મળે છે

All,p1-ch6

સમજૂતી: રોકડમેળના મુખ્ય ઉપયોગિતા છે: (1) રોકડ ખાતું અલગથી તૈયાર કરવાની જરૂર રહેતી નથી કારણ કે રોકડમેળ પોતે જ રોકડ ખાતું છે. (2) શ્રમવિભાજનનો લાભ મળે છે કારણ કે રોકડ વ્યવહારો અલગ વ્યક્તિ સંભાળે છે અને કામ ઝડપી થાય છે.

રોકડમેળમાં કયા કયા ખાતાની ખતવણી થતી નથી?

રોકડ અને બેંક ખાતાની|વેચાણ ખાતાની|ખરીદ ખાતાની|મૂડી ખાતાની

રોકડ અને બેંક ખાતાની

All,p1-ch6

સમજૂતી: રોકડમેળમાં રોકડ અને બેંક ખાતાની ખતવણી (Posting) થતી નથી કારણ કે રોકડમેળ પોતે જ રોકડ અને બેંક ખાતું છે. અન્ય તમામ ખાતાની ખતવણી ખાતાવહીમાં થાય છે. આ રોકડમેળની વિશેષતા છે.

રોકડમેળનું માળખું કેવું છે?

એક ખાતાના સ્વરૂપનું|બે ખાતાના સ્વરૂપનું|ત્રણ ખાતાના સ્વરૂપનું|કોઈ સ્વરૂપ નહીં

એક ખાતાના સ્વરૂપનું

All,p1-ch6

સમજૂતી: રોકડમેળનું માળખું એક ખાતાના સ્વરૂપનું છે. તે આમનોંધ અને ખાતાવહી બંનેનું કામ કરે છે. ડાબી બાજુ ઉધાર (આવક) અને જમણી બાજુ જમા (જાવક) હોય છે. તે પોતે જ રોકડ ખાતું છે.

બે ખાનાવાળા રોકડમેળના પ્રકારો જણાવો.

રોકડ અને વટાવ ખાનાવાળો, રોકડ અને બેંક ખાનાવાળો|ફક્ત રોકડ|ફક્ત બેંક|ત્રણ ખાનાવાળો

રોકડ અને વટાવ ખાનાવાળો, રોકડ અને બેંક ખાનાવાળો

All,p1-ch6

સમજૂતી: બે ખાનાવાળા રોકડમેળના મુખ્ય પ્રકારો છે: (1) રોકડ અને વટાવ ખાનાવાળો રોકડમેળ, (2) રોકડ અને બેંક ખાનાવાળો રોકડમેળ. આ ઉપરાંત ત્રણ ખાનાવાળો (રોકડ, બેંક અને વટાવ) પણ હોય છે.

બેન્કસિલકનો અર્થ સમજાવો.

રોકડમેળના બેંક ખાનાની આય બાજુનો સરવાળો વ્યય બાજુના સરવાળા કરતાં વધુ મળે, તો તફાવતની રકમને બેન્કસિલક કહે છે.|રોકડની સિલક|મૂડીની સિલક|દેવાની સિલક

રોકડમેળના બેંક ખાનાની આય બાજુનો સરવાળો વ્યય બાજુના સરવાળા કરતાં વધુ મળે, તો તફાવતની રકમને બેન્કસિલક કહે છે.

All,p1-ch6

સમજૂતી: બેન્કસિલક (Bank Balance) એટલે રોકડમેળના બેંક ખાનાની આય (Debit) બાજુનો સરવાળો વ્યય (Credit) બાજુના સરવાળા કરતાં વધુ મળે તો તે તફાવતની રકમને બેન્કસિલક કહે છે. આ ધંધાની બેંકમાં જમા રકમ દર્શાવે છે.

બેંક ઓવરડ્રાફ્ટ એટલે શું?

રોકડમેળના બેંક ખાનાની વ્યય બાજુનો સરવાળો આય બાજુ કરતાં વધુ મળે, તો તફાવતની રકમને બેંક ઓવરડ્રાફ્ટ કહે છે.|બેંકની સિલક|રોકડની સિલક|મૂડી

રોકડમેળના બેંક ખાનાની વ્યય બાજુનો સરવાળો આય બાજુ કરતાં વધુ મળે, તો તફાવતની રકમને બેંક ઓવરડ્રાફ્ટ કહે છે.

All,p1-ch6

સમજૂતી: બેંક ઓવરડ્રાફ્ટ (Bank Overdraft) એટલે રોકડમેળના બેંક ખાનાની વ્યય (Credit) બાજુનો સરવાળો આય (Debit) બાજુ કરતાં વધુ મળે તો તે તફાવતની રકમને બેંક ઓવરડ્રાફ્ટ કહે છે. આ ધંધાનું બેંક પ્રત્યેનું દેવું દર્શાવે છે.

₹ 12,000નું ફર્નિચર ખરીદ્યું. આ વ્યવહાર કઈ પેટાનોંધમાં નોંધાશે?

ખરીદનોંધ|વેચાણનોંધ|ખાસ આમનોંધ|રોકડમેળ

રોકડમેળ

All,p1-ch6

સમજૂતી: ફર્નિચર રોકડે ખરીદ્યું હોવાથી આ વ્યવહાર રોકડમેળમાં નોંધાશે. જો ઉધારે ખરીદ્યું હોત તો ખાસ આમનોંધમાં નોંધાત. ખરીદનોંધમાં માત્ર વેપારી માલની ઉધાર ખરીદી જ નોંધાય છે.

પેટા-રોકડમેળ શા માટે રાખવામાં આવે છે?

બેન્કના હિસાબ કરવા|પરચૂરણ ખર્ચા નોંધવા|મુખ્ય રોકડમેળ બંધ કરવા|આપેલ પૈકી એક પણ નહિ

પરચૂરણ ખર્ચા નોંધવા

All,p1-ch6

સમજૂતી: પેટા-રોકડમેળ (Petty Cash Book) નાના નાના પરચૂરણ ખર્ચા (જેમ કે ટપાલ, સ્ટેશનરી, ભાડા, ચા-પાણી વગેરે) નોંધવા માટે રાખવામાં આવે છે. આથી મુખ્ય રોકડમેળમાં નાના વ્યવહારોની ભીડ ઘટે છે અને કામ સરળ બને છે.

ત્રણ ખાનાવાળી રોકડમેળ વેપારી રાખતો હોય ત્યારે ખાતાવહીમાં કયાં ખાતાં રાખવામાં આવતાં નથી?

આપેલ અને મળેલ વટાવના|વેપારી અને ગ્રાહકોના|રોકડ અને બેન્કના|બેંક અને વટાવના

રોકડ અને બેન્કના

All,p1-ch6

સમજૂતી: ત્રણ ખાનાવાળી રોકડમેળમાં રોકડ, બેંક અને વટાવના ખાના હોય છે. તેથી ખાતાવહીમાં રોકડ અને બેંકના ખાતા રાખવામાં આવતા નથી કારણ કે રોકડમેળ પોતે જ તે ખાતા છે. વટાવના ખાતા અલગથી ખતવાય છે.

પાસબુકમાં નોંધેલ બેંક ડિપોઝિટનું વ્યાજ કયાં નોંધાય છે?

રોકડમેળમાં|પેટા-રોકડમેળમાં|પાસબુકમાં|ખાસ આમનોંધમાં

રોકડમેળમાં

All,p1-ch6

સમજૂતી: પાસબુકમાં નોંધેલ બેંક ડિપોઝિટનું વ્યાજ રોકડમેળના બેંક ખાનામાં આય બાજુએ નોંધાય છે. આ વ્યાજ બેંક દ્વારા જમા કરવામાં આવે છે તેથી રોકડમેળમાં બેંક સિલક વધે છે. ખાસ આમનોંધમાં નહીં.

રોકડમેળમાં નોંધાયેલા જે વ્યવહારની ખતવણી કરવાની નથી, તેને કયો વ્યવહાર કહેવાય?

જમા-ખર્ચી|શાખનો|બિનઆર્થિક|વિનિમયનો

જમા-ખર્ચી

All,p1-ch6

સમજૂતી: રોકડમેળમાં નોંધાયેલા જે વ્યવહારની ખતવણી કરવાની નથી તેને જમા-ખર્ચી (Contra Entry) કહે છે. જેમ કે રોકડ બેંકમાં ભરવી કે બેંકમાંથી રોકડ ઉપાડવી. આ વ્યવહારોમાં રોકડ અને બેંક બંને રોકડમેળમાં જ અસર કરે છે.

જ્યારે રોકડ બેન્કમાં ભરવામાં આવે ત્યારે રોકડમેળમાં કઈ બાજુ નોંધ થાય છે?

ઉધાર બાજુ|જમા બાજુ|બંને બાજુ|આપેલ પૈકી એક પણ નહિ

બંને બાજુ

All,p1-ch6

સમજૂતી: રોકડ બેંકમાં ભરવામાં આવે ત્યારે રોકડમેળમાં બંને બાજુ નોંધ થાય છે. રોકડ ખાનામાં જમા (Credit) અને બેંક ખાનામાં ઉધાર (Debit). આને જમા-ખર્ચી (Contra Entry) કહે છે અને ‘C’ નિશાની કરવામાં આવે છે.

રોકડમાં કેટલા પક્ષકાર હોય છે?

એક|બે|ત્રણ|ચાર

બે

All,p1-ch6

સમજૂતી: રોકડ વ્યવહારમાં બે પક્ષકાર હોય છે – આપનાર અને મેળવનાર. રોકડમેળમાં આ બંને પક્ષોની અસર દર્શાવવામાં આવે છે. ડાબી બાજુ મેળવનાર અને જમણી બાજુ આપનારની અસર હોય છે.

રોકડમેળના કેટલા પ્રકારો છે?

એક|બે|ત્રણ|ચાર

ત્રણ

All,p1-ch6

સમજૂતી: રોકડમેળના મુખ્ય ત્રણ પ્રકારો છે: (1) એક ખાનાવાળો રોકડમેળ, (2) બે ખાનાવાળો રોકડમેળ અને (3) ત્રણ ખાનાવાળો રોકડમેળ. બે ખાનાવાળામાં રોકડ+વટાવ અથવા રોકડ+બેંક હોય છે. ત્રણમાં રોકડ, બેંક અને વટાવ હોય છે.

રોકડમેળનું સ્વરૂપ કોના જેવું છે?

ટાંચણ|આમનોંધ|ખાતા|આપેલ પૈકી એક પણ નહિ

ખાતા

All,p1-ch6

સમજૂતી: રોકડમેળનું સ્વરૂપ ખાતા (Account) જેવું છે. તેમાં ડાબી બાજુ ઉધાર અને જમણી બાજુ જમા હોય છે. તે આમનોંધ અને ખાતાવહી બંનેનું કામ કરે છે પરંતુ માળખું ખાતા જેવું છે.

રોકડમેળ એ કયા ખાતાની નકલ સાર છે?

વેચાણ|રોકડ|દેવાદાર|ખરીદ

રોકડ

All,p1-ch6

સમજૂતી: રોકડમેળ એ રોકડ ખાતાની નકલ સાર છે. તે પોતે જ રોકડ ખાતું છે તેથી ખાતાવહીમાં રોકડ ખાતું અલગથી રાખવાની જરૂર રહેતી નથી. રોકડમેળની સિલક જ રોકડની સિલક દર્શાવે છે.

પેટા-રોકડમેળમાં કયા પ્રકારનાં ખાનાં પાડવામાં આવે છે?

રોકડ – બેંક|વટાવ – બેંક|વટાવ – રોકડ|આવક – ખર્ચ

આવક – ખર્ચ

All,p1-ch6

સમજૂતી: પેટા-રોકડમેળમાં આવક અને ખર્ચના ખાનાં પાડવામાં આવે છે. નાના નાના ખર્ચા (પરચૂરણ ખર્ચા) માટે અલગ-અલગ કૉલમ રાખવામાં આવે છે જેથી વિશ્લેષણ સરળ બને. આને Analytical Petty Cash Book પણ કહે છે.

સાદી રોકડમેળ રાખનાર વેપારી ખાતાવહીમાં કયું ખાતું રાખતો નથી?

રોકડ|બેંક|ઘાલખાધ|મૂડી

રોકડ

All,p1-ch6

સમજૂતી: સાદી (એક ખાનાવાળી) રોકડમેળ રાખનાર વેપારી ખાતાવહીમાં રોકડ ખાતું રાખતો નથી કારણ કે રોકડમેળ પોતે જ રોકડ ખાતું છે. બેંક ખાતું અલગથી રાખવું પડે છે જો બેંક વ્યવહારો હોય.

રોકડ ખરીદી રોકડમેળની કઈ બાજુ નોંધાય છે?

ઉધાર બાજુ|જમા બાજુ|બંને બાજુ|આપેલ પૈકી એક પણ નહિ

જમા બાજુ

All,p1-ch6

સમજૂતી: રોકડ ખરીદી રોકડમેળની જમા બાજુ (Credit side) નોંધાય છે કારણ કે રોકડ જાવક થાય છે. ઉધાર બાજુએ રોકડ આવક નોંધાય છે. ખરીદ ખાતું ખાતાવહીમાં ડેબિટ થાય છે.

અગાઉ માંડી વાળેલ ઘાલખાધની રકમ પરત મળે, તો તે વ્યવહારની નોંધ કઈ પેટાનોંધમાં થશે?

ખાસ આમનોંધ|જમાનોંધ|ઉધારનોંધ|રોકડમેળ

રોકડમેળ

All,p1-ch6

સમજૂતી: અગાઉ માંડી વાળેલ ઘાલખાધની રકમ પરત મળે તો તે રોકડ આવક છે તેથી રોકડમેળની ઉધાર બાજુએ નોંધાય છે. ઘાલખાધ-પરત ખાતું ખાતાવહીમાં ક્રેડિટ થાય છે. આ વ્યવહાર રોકડમેળમાં જ જાય છે.

રોકડમેળમાં નોંધાયેલા વ્યવહારની ખતવણી ક્યાં થાય છે?

આમનોંધમાં|ખાતાવહીમાં|પાકા સરવૈયામાં|નફા-નુકસાન ખાતામાં

ખાતાવહીમાં

All,p1-ch6

સમજૂતી: રોકડમેળમાં નોંધાયેલા વ્યવહારોની ખતવણી (Posting) ખાતાવહીમાં થાય છે. રોકડ અને બેંક ખાતા સિવાયના તમામ ખાતાની ખતવણી થાય છે. રોકડ અને બેંકની ખતવણી થતી નથી કારણ કે રોકડમેળ પોતે જ તે ખાતા છે.

ત્રણ ખાનાવાળી રોકડમેળમાં કયા કયા ખાના હોય છે?

રોકડ, બેંક અને વટાવ|રોકડ અને બેંક|રોકડ અને વટાવ|બેંક અને વટાવ

રોકડ, બેંક અને વટાવ

All,p1-ch6

સમજૂતી: ત્રણ ખાનાવાળી રોકડમેળમાં ત્રણ ખાના હોય છે – રોકડ, બેંક અને વટાવ. આથી રોકડ વ્યવહારો, બેંક વ્યવહારો અને વટાવના વ્યવહારો એક સાથે નોંધી શકાય છે. આ સૌથી વ્યાપક પ્રકારની રોકડમેળ છે.

જમા-ખર્ચી વ્યવહારમાં કઈ નિશાની કરવામાં આવે છે?

C|D|J|R

C

All,p1-ch6

સમજૂતી: જમા-ખર્ચી (Contra Entry) વ્યવહારમાં ‘C’ નિશાની કરવામાં આવે છે. આ વ્યવહારોમાં રોકડ અને બેંક બંને રોકડમેળમાં અસર કરે છે તેથી ખાતાવહીમાં ખતવણી થતી નથી. ‘C’ એ Contra નું સંકેત છે.

સામાન્ય રીતે મિલકતની બાકી કેવી હોય છે?

જમા બાકી|ઉધાર બાકી|ઉધાર અથવા જમા હોઈ શકે|ખાતું સરભર થાય

ઉધાર બાકી

All,p1-ch8

સમજૂતી: સામાન્ય રીતે મિલકતના ખાતાની બાકી ઉધાર બાકી (Debit Balance) હોય છે. કારણ કે મિલકત વધે ત્યારે ઉધાર અને ઘટે ત્યારે જમા થાય છે. વર્ષના અંતે મિલકતની બાકી ઉધાર જ રહે છે. જમા બાકી મિલકત માટે અસામાન્ય છે.

પાયરી એ કેવી મિલકત છે અને તેની બાકી કેવી હોય છે?

દ્રશ્ય મિલકત, ઉધાર બાકી|અવાસ્તવિક મિલકત, જમા બાકી|દ્રશ્ય મિલકત, જમા બાકી|અદ્રશ્ય મિલકત, ઉધાર બાકી

અદ્રશ્ય મિલકત, ઉધાર બાકી

All,p1-ch8

સમજૂતી: પાયરી (Goodwill) અદ્રશ્ય (Intangible) મિલકત છે. તેની બાકી ઉધાર બાકી હોય છે કારણ કે તે મિલકત છે. મિલકતના તમામ ખાતાની બાકી સામાન્ય રીતે ઉધાર જ હોય છે. પાયરીને બેલેન્સ શીટમાં મિલકત તરીકે દર્શાવાય છે.

ખાતામાં આખરની બાકીને વિગતના ખાનામાં કેવી રીતે દર્શાવાય છે?

બાકી આગળ લઈ ગયા|બાકી આગળ લાવ્યા|બાકીઓનો તફાવત|રકમોનો તફાવત

બાકી આગળ લઈ ગયા

All,p1-ch8

સમજૂતી: ખાતામાં આખરની બાકીને વિગતના ખાનામાં “બાકી આગળ લઈ ગયા” (Balance c/d) તરીકે દર્શાવાય છે. આ બાકીને આગામી ગાળાની શરૂઆતમાં “બાકી આગળ લાવ્યા” (Balance b/d) તરીકે લાવવામાં આવે છે. આ પ્રથા ખાતાવહીમાં અનુસરવામાં આવે છે.

કોઈ ખાતાની ઉધાર બાકી ક્યારે ગણાય?

બંને બાજુના સરવાળા સરખા થવાથી|બંને બાજુના સરવાળા કરવાથી|ઉધાર બાજુનો સરવાળો વધુ થવાથી|જમા બાજુનો સરવાળો વધુ થવાથી

ઉધાર બાજુનો સરવાળો વધુ થવાથી

All,p1-ch8

સમજૂતી: કોઈ ખાતાની ઉધાર બાકી ત્યારે ગણાય જ્યારે ઉધાર બાજુનો સરવાળો જમા બાજુના સરવાળા કરતાં વધુ હોય. તફાવતની રકમને ઉધાર બાકી કહે છે. જમા બાજુ વધુ હોય તો જમા બાકી ગણાય છે.

જો ખાતાની બંને બાજુના સરવાળા સરખા થાય, તો તે ખાતું …

સરભર થયું કહેવાય|ઉધાર બાકી દર્શાવે છે|જમા બાકી દર્શાવે છે|ઊપલક ખાતું દર્શાવે છે

સરભર થયું કહેવાય

All,p1-ch8

સમજૂતી: જો ખાતાની બંને બાજુના સરવાળા સરખા થાય તો તે ખાતું સરભર (Balanced) થયું કહેવાય છે. આવા ખાતામાં કોઈ બાકી રહેતી નથી. સામાન્ય રીતે નફા-નુકસાન ખાતું અને કેટલાક વ્યક્તિગત ખાતા સરભર થાય છે.

કઈ નોંધના આધારે દેવાદારોની ખાતાવહી બને છે?

ખરીદનોંધ – ખરીદ-પરતનોંધ|વેચાણનોંધ – વેચાણ-પરતનોંધ|વ્યક્તિઓનાં ખાતાંની નોંધ|દેવીલુંડી નોંધ

વેચાણનોંધ – વેચાણ-પરતનોંધ

All,p1-ch8

સમજૂતી: દેવાદારોની ખાતાવહી વેચાણનોંધ અને વેચાણ-પરતનોંધના આધારે બને છે. વેચાણનોંધમાંથી દેવાદારના ખાતામાં ઉધાર અને વેચાણ-પરતનોંધમાંથી જમા થાય છે. ખરીદનોંધથી લેણદારોની ખાતાવહી બને છે.

ખાતું બંધ કરતી વખતે ખાતાની જમા બાકી કઈ બાજુ પર લખાય છે?

જમા બાજુ|ઉધાર બાજુ|બંને બાજુ|આપેલ પૈકી એક પણ નહિ

ઉધાર બાજુ

All,p1-ch8

સમજૂતી: ખાતું બંધ કરતી વખતે જમા બાકીને ઉધાર બાજુ પર લખવામાં આવે છે જેથી બંને બાજુના સરવાળા સરખા થાય. તેને “બાકી આગળ લઈ ગયા” તરીકે લખાય છે. ઉધાર બાકીને જમા બાજુ પર લખાય છે.

વ્યવહારમાં ખાતાવહીનાં કેટલાં સ્વરૂપ પ્રચલિત છે?

બે|ત્રણ|ચાર|પાંચ

ત્રણ

All,p1-ch8

સમજૂતી: વ્યવહારમાં ખાતાવહીનાં ત્રણ સ્વરૂપ પ્રચલિત છે: (1) માનક સ્વરૂપ (Standard Form), (2) ખરડા સ્વરૂપ (Running Balance Form) અને (3) સ્તંભાકાર સ્વરૂપ (Columnar Form). મોટા ધંધામાં ખરડા સ્વરૂપ વધુ ઉપયોગી છે.

ખાતાવહીને નામના કયા ચોપડા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે?

મૂળ|પાયાના|ગૌણ|પ્રધાન

પ્રધાન

All,p1-ch8

સમજૂતી: ખાતાવહીને પ્રધાન ચોપડા (Principal Book) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે કારણ કે તેમાં તમામ ખાતાની અંતિમ માહિતી એકત્રિત થાય છે. આમનોંધ અને પેટાનોંધો મૂળ ચોપડા છે જ્યારે ખાતાવહી પ્રધાન છે.

નમૂનાના કયા ચોપડામાં વ્યક્તિ, માલ-મિલકત અને ઊપજ-ખર્ચનાં ખાતાં રાખવામાં આવે છે?

આમનોંધના|ખાતાવહીના|પેટાનોંધના|ખાસ આમનોંધના

ખાતાવહીના

All,p1-ch8

સમજૂતી: ખાતાવહીમાં વ્યક્તિ, માલ-મિલકત અને ઊપજ-ખર્ચનાં તમામ ખાતાં રાખવામાં આવે છે. આમનોંધ અને પેટાનોંધોમાં વ્યવહારોની મૂળ નોંધ થાય છે, પરંતુ ખાતાવહીમાં ખાતા તૈયાર થાય છે.

બેન્ક, મોટી કંપનીઓમાં કયા સ્વરૂપની ખાતાવહી જોવા મળે છે?

માનક ચોપડા સ્વરૂપની|છૂટાં પાનાં સ્વરૂપની|કાર્ડ સ્વરૂપની|આપેલ પૈકી એક પણ નહિ

છૂટાં પાનાં સ્વરૂપની

All,p1-ch8

સમજૂતી: બેન્ક અને મોટી કંપનીઓમાં છૂટાં પાનાં સ્વરૂપની (Loose Leaf) ખાતાવહી જોવા મળે છે. આમાં જરૂર મુજબ પાનાં ઉમેરી કે કાઢી શકાય છે. માનક સ્વરૂપ નાના ધંધા માટે વધુ અનુકૂળ છે.

ખાતાવહીના અલગ અલગ ચોપડા હોય ત્યારે ફર્નિચર ખાતું કઈ ખાતાવહીમાં રાખવામાં આવે છે?

દેવાદારોની ખાતાવહીમાં|લેણદારોની ખાતાવહીમાં|સામાન્ય ખાતાવહીમાં|ખાનગી ખાતાવહીમાં

સામાન્ય ખાતાવહીમાં

All,p1-ch8

સમજૂતી: ખાતાવહીના અલગ અલગ ચોપડા હોય ત્યારે ફર્નિચર જેવી મિલકતનું ખાતું સામાન્ય ખાતાવહી (General Ledger)માં રાખવામાં આવે છે. દેવાદારો અને લેણદારોની અલગ ખાતાવહી હોય છે. મિલકત અને ઊપજ-ખર્ચ સામાન્યમાં જાય છે.

જો ખાતાનો ઉધાર બાજુનો સરવાળો વધારે હોય, તો કઈ બાકી કહેવાય?

ઉધાર બાકી|જમા બાકી|સરભર ખાતું|આપેલ પૈકી એક પણ નહિ

ઉધાર બાકી

All,p1-ch8

સમજૂતી: જો ખાતાનો ઉધાર બાજુનો સરવાળો જમા બાજુ કરતાં વધારે હોય તો તેને ઉધાર બાકી (Debit Balance) કહેવાય છે. મિલકત અને ખર્ચાના ખાતાની બાકી સામાન્ય રીતે ઉધાર હોય છે. જમા બાકી મૂડી અને આવકના ખાતામાં હોય છે.

ખાતાવહીના અલગ અલગ ચોપડા હોય ત્યારે મૂડી ખાતું કઈ ખાતાવહીમાં રાખવામાં આવે છે?

દેવાદારોની ખાતાવહીમાં|લેણદારોની ખાતાવહીમાં|સામાન્ય ખાતાવહીમાં|ખાનગી ખાતાવહીમાં

સામાન્ય ખાતાવહીમાં

All,p1-ch8

સમજૂતી: મૂડી ખાતું સામાન્ય ખાતાવહી (General Ledger)માં રાખવામાં આવે છે. દેવાદારો અને લેણદારોની અલગ ખાતાવહી હોય છે. મૂડી, મિલકત અને ઊપજ-ખર્ચના ખાતા સામાન્ય ખાતાવહીમાં જ જાય છે.

બેન્ક રિકન્સિલિયેશન સ્ટેટમેન્ટ એટલે શું?

પાસબુક અને કૅશબુકની બેંક સિલક વચ્ચેનો તફાવત શોધી સમાધાન કરવાનું પત્રક|ફક્ત પાસબુક|ફક્ત કૅશબુક|નફા-નુકસાન ખાતું

પાસબુક અને કૅશબુકની બેંક સિલક વચ્ચેનો તફાવત શોધી સમાધાન કરવાનું પત્રક

All,p1-ch10

સમજૂતી: બેન્ક રિકન્સિલિયેશન સ્ટેટમેન્ટ (Bank Reconciliation Statement) એ એવું પત્રક છે જેમાં પાસબુક (Bank Statement) અને કૅશબુકની બેંક સિલક વચ્ચેના તફાવતના કારણો શોધીને સમાધાન કરવામાં આવે છે. આથી બેંક સિલકની સાચી રકમ જાણી શકાય છે.

બેન્ક રિકન્સિલિયેશન સ્ટેટમેન્ટ ક્યારે તૈયાર કરવામાં આવે છે?

દર મહિને|દર વર્ષે|દર અઠવાડિયે|જ્યારે જરૂર પડે

દર મહિને

All,p1-ch10

સમજૂતી: બેન્ક રિકન્સિલિયેશન સ્ટેટમેન્ટ સામાન્ય રીતે દર મહિને તૈયાર કરવામાં આવે છે. બેંક દર મહિને પાસબુક મોકલે છે અને તેની સાથે કૅશબુકની સરખામણી કરીને તફાવતના કારણો શોધવામાં આવે છે. આથી ભૂલો સમયસર સુધારી શકાય છે.

પાસબુક અને કૅશબુકની બેંક સિલક વચ્ચે તફાવતના મુખ્ય કારણો કયા છે?

સમયનો તફાવત અને ભૂલો|ફક્ત નફો|ફક્ત ખર્ચ|કોઈ કારણ નહીં

સમયનો તફાવત અને ભૂલો

All,p1-ch10

સમજૂતી: પાસબુક અને કૅશબુકની બેંક સિલક વચ્ચે તફાવતના મુખ્ય કારણો છે: (1) સમયનો તફાવત (Timing Difference) – જેમ કે ચેક જારી કર્યા પણ બેંકમાં રજૂ ન થયા, (2) ભૂલો – કૅશબુક કે પાસબુકમાં ભૂલથી નોંધ. આ કારણોને કારણે સિલક અલગ પડે છે.

જારી કરેલા પણ રજૂ ન થયેલા ચેકને કારણે કૅશબુકની સિલક કેવી થાય છે?

વધારે દેખાય|ઓછી દેખાય|સરખી રહે|શૂન્ય થાય

વધારે દેખાય

All,p1-ch10

સમજૂતી: જારી કરેલા પણ બેંકમાં રજૂ ન થયેલા ચેકને કારણે કૅશબુકની બેંક સિલક વધારે દેખાય છે. કારણ કે કૅશબુકમાં ચેક જારી કરતાં જ બેંક સિલક ઘટાડી દેવામાં આવે છે, પરંતુ પાસબુકમાં હજુ ઘટાડો થયો નથી. તેથી કૅશબુકની સિલક વધારે દેખાય છે.

જમા કરેલા પણ કલેક્ટ ન થયેલા ચેકને કારણે કૅશબુકની સિલક કેવી થાય છે?

વધારે દેખાય|ઓછી દેખાય|સરખી રહે|શૂન્ય થાય

વધારે દેખાય

All,p1-ch10

સમજૂતી: જમા કરેલા પણ બેંક દ્વારા કલેક્ટ ન થયેલા ચેકને કારણે કૅશબુકની બેંક સિલક વધારે દેખાય છે. કૅશબુકમાં ચેક જમા કરતાં જ સિલક વધારી દેવામાં આવે છે, પરંતુ પાસબુકમાં હજુ વધારો થયો નથી. તેથી કૅશબુકની સિલક વધારે દેખાય છે.

બેંક દ્વારા સીધું જમા કરેલું વ્યાજ કૅશબુકમાં નોંધાયું ન હોય તો કૅશબુકની સિલક કેવી થાય?

વધારે દેખાય|ઓછી દેખાય|સરખી રહે|શૂન્ય થાય

ઓછી દેખાય

All,p1-ch10

સમજૂતી: બેંક દ્વારા સીધું જમા કરેલું વ્યાજ જો કૅશબુકમાં નોંધાયું ન હોય તો કૅશબુકની બેંક સિલક ઓછી દેખાય છે. પાસબુકમાં વ્યાજ જમા થયું છે પરંતુ કૅશબુકમાં નથી, તેથી કૅશબુકની સિલક ઓછી દેખાય છે. રિકન્સિલિયેશનમાં આ રકમ ઉમેરવામાં આવે છે.

બેંક દ્વારા સીધું કાપેલું ખર્ચ કૅશબુકમાં નોંધાયું ન હોય તો કૅશબુકની સિલક કેવી થાય?

વધારે દેખાય|ઓછી દેખાય|સરખી રહે|શૂન્ય થાય

વધારે દેખાય

All,p1-ch10

સમજૂતી: બેંક દ્વારા સીધું કાપેલું ખર્ચ (જેમ કે બેંક ચાર્જ, વ્યાજ) જો કૅશબુકમાં નોંધાયું ન હોય તો કૅશબુકની બેંક સિલક વધારે દેખાય છે. પાસબુકમાં ખર્ચ કાપાયું છે પરંતુ કૅશબુકમાં નથી, તેથી કૅશબુકની સિલક વધારે દેખાય છે. રિકન્સિલિયેશનમાં આ રકમ બાદ કરવામાં આવે છે.

બેન્ક રિકન્સિલિયેશન સ્ટેટમેન્ટ તૈયાર કરવાનો મુખ્ય હેતુ શું છે?

પાસબુક અને કૅશબુકની સિલક વચ્ચેના તફાવતનું સમાધાન કરવું|નફો ગણવો|ખર્ચ ઘટાડવો|મૂડી વધારવી

પાસબુક અને કૅશબુકની સિલક વચ્ચેના તફાવતનું સમાધાન કરવું

All,p1-ch10

સમજૂતી: બેન્ક રિકન્સિલિયેશન સ્ટેટમેન્ટ તૈયાર કરવાનો મુખ્ય હેતુ પાસબુક અને કૅશબુકની બેંક સિલક વચ્ચેના તફાવતના કારણો શોધીને સમાધાન કરવાનો છે. આથી સાચી બેંક સિલક જાણી શકાય છે અને ભૂલો સુધારી શકાય છે.

જો કૅશબુકની બેંક સિલકથી શરૂઆત કરવામાં આવે તો જારી કરેલા પણ રજૂ ન થયેલા ચેકને શું કરવામાં આવે છે?

ઉમેરવામાં આવે છે|બાદ કરવામાં આવે છે|કોઈ અસર નહીં|બમણું કરવામાં આવે છે

ઉમેરવામાં આવે છે

All,p1-ch10

સમજૂતી: જો કૅશબુકની બેંક સિલકથી શરૂઆત કરવામાં આવે તો જારી કરેલા પણ રજૂ ન થયેલા ચેકને ઉમેરવામાં આવે છે. કારણ કે કૅશબુકમાં આ ચેક બાદ થયા છે પરંતુ પાસબુકમાં હજુ બાદ થયા નથી. તેથી પાસબુકની સિલક મેળવવા આ રકમ ઉમેરાય છે.

જો કૅશબુકની બેંક સિલકથી શરૂઆત કરવામાં આવે તો જમા કરેલા પણ કલેક્ટ ન થયેલા ચેકને શું કરવામાં આવે છે?

ઉમેરવામાં આવે છે|બાદ કરવામાં આવે છે|કોઈ અસર નહીં|બમણું કરવામાં આવે છે

બાદ કરવામાં આવે છે

All,p1-ch10

સમજૂતી: જો કૅશબુકની બેંક સિલકથી શરૂઆત કરવામાં આવે તો જમા કરેલા પણ કલેક્ટ ન થયેલા ચેકને બાદ કરવામાં આવે છે. કારણ કે કૅશબુકમાં આ ચેક ઉમેરાયા છે પરંતુ પાસબુકમાં હજુ ઉમેરાયા નથી. તેથી પાસબુકની સિલક મેળવવા આ રકમ બાદ કરાય છે.

એકનોંધી હિસાબી પદ્ધતિનો કોણ ઉપયોગ કરે છે?

મોટા વેપારીઓ|પરચૂરણ ધંધા કરનારા|જાહેર કંપનીઓ|સરકારી કંપનીઓ

પરચૂરણ ધંધા કરનારા

All,p2-ch10

સમજૂતી: એકનોંધી હિસાબી પદ્ધતિ (Single Entry System) નાના વેપારીઓ અને પરચૂરણ ધંધા કરનારાઓ દ્વારા વપરાય છે. આ પદ્ધતિમાં માત્ર રોકડ અને વ્યક્તિગત ખાતાં રાખવામાં આવે છે. મોટી કંપનીઓ અને સરકારી સંસ્થાઓ દ્વિનોંધી પદ્ધતિ અનુસરે છે કારણ કે તે વધુ વ્યવસ્થિત અને કાયદેસર છે.

એકનોંધી પદ્ધતિમાં શરૂઆતની મૂડી શોધવા કયું પત્રક બનાવવામાં આવે છે?

વેપાર ખાતું|સ્થિતિદર્શક પત્રક|નફા-નુકસાનનું પત્રક|સ્ટોક પત્રક

સ્થિતિદર્શક પત્રક

All,p2-ch10

સમજૂતી: એકનોંધી પદ્ધતિમાં શરૂઆતની મૂડી શોધવા માટે સ્થિતિદર્શક પત્રક (Statement of Affairs) બનાવવામાં આવે છે. આ પત્રકમાં મિલકતો અને દેવાની વિગતો મૂકીને મૂડી શોધવામાં આવે છે. આ પત્રક પાકા સરવૈયા જેવું છે પરંતુ અપૂર્ણ માહિતી પર આધારિત છે.

એકનોંધી પદ્ધતિમાં…

બધા જ વ્યવહારોની એક જ નોંધ થાય છે|બધા જ વ્યવહારોની બે નોંધ (અસર) થાય છે|વ્યવહારોની નોંધ કરવામાં આવતી નથી|અમુક વ્યવહારોની એક જ નોંધ, જ્યારે બાકીના વ્યવહારોની બે નોંધ થાય છે

અમુક વ્યવહારોની એક જ નોંધ, જ્યારે બાકીના વ્યવહારોની બે નોંધ થાય છે

All,p2-ch10

સમજૂતી: એકનોંધી પદ્ધતિમાં અમુક વ્યવહારો (જેમ કે રોકડ અને વ્યક્તિગત)ની એક જ નોંધ થાય છે, જ્યારે કેટલાક વ્યવહારોની બે નોંધ થાય છે. આ પદ્ધતિ અપૂર્ણ છે અને તેમાં બધા વ્યવહારોની સંપૂર્ણ નોંધ થતી નથી. તેથી તેને અપૂર્ણ માહિતી પરથી હિસાબો કહે છે.

મૂડીની સરખામણીની રીતમાં મૂડી શોધવા માટે શું બનાવવામાં આવે છે?

નફા-નુકસાનનું પત્રક|સ્થિતિદર્શક પત્રક|ધંધાના માલનું પત્રક|પાકું સરવૈયું

સ્થિતિદર્શક પત્રક

All,p2-ch10

સમજૂતી: મૂડીની સરખામણીની રીતમાં શરૂઆત અને આખરની મૂડી શોધવા માટે સ્થિતિદર્શક પત્રક બનાવવામાં આવે છે. આખરની મૂડીમાંથી શરૂઆતની મૂડી બાદ કરીને નફો કે નુકસાન શોધવામાં આવે છે. આ રીત એકનોંધી પદ્ધતિમાં નફો શોધવાની મુખ્ય રીત છે.

એકનોંધી પદ્ધતિને ………… પણ કહેવાય છે.

સંપૂર્ણ માહિતી પરથી હિસાબોની પદ્ધતિ|અપૂર્ણ માહિતી પરથી હિસાબોની પદ્ધતિ|દ્વિનોંધી નામાપદ્ધતિ|સ્વતંત્ર નામાપદ્ધતિ

અપૂર્ણ માહિતી પરથી હિસાબોની પદ્ધતિ

All,p2-ch10

સમજૂતી: એકનોંધી પદ્ધતિને અપૂર્ણ માહિતી પરથી હિસાબોની પદ્ધતિ (Accounts from Incomplete Records) પણ કહેવાય છે. કારણ કે આ પદ્ધતિમાં બધા વ્યવહારોની સંપૂર્ણ નોંધ થતી નથી અને માહિતી અપૂર્ણ હોય છે. તેથી નફો શોધવા માટે વિશેષ રીતો અપનાવવી પડે છે.

સામાન્ય અનામત ………… ઉધારીને ઊભું કરવામાં આવે છે.

નફા-નુકસાન ખાતું|નફા-નુકસાન ફાળવણી ખાતું|વેપાર ખાતું|મૂડી ખાતું

નફા-નુકસાન ફાળવણી ખાતું

All,p2-ch3

સમજૂતી: સામાન્ય અનામત (General Reserve) નફા-નુકસાન ફાળવણી ખાતામાંથી ઉધારીને ઊભું કરવામાં આવે છે. આ અનામત કોઈ વિશેષ હેતુ માટે નહીં પરંતુ સામાન્ય હેતુ માટે બનાવવામાં આવે છે. તે મૂડી અનામત નથી અને તેનો ઉપયોગ ડિવિડન્ડ વહેંચવા માટે પણ થઈ શકે છે.

જોગવાઈ ………… માંથી ઊભી કરવામાં આવે છે.

નફા-નુકસાન ખાતા|નફા-નુકસાન ફાળવણી ખાતા|વેપાર ખાતા|મૂડી ખાતા

નફા-નુકસાન ખાતા

All,p2-ch3

સમજૂતી: જોગવાઈ (Provision) નફા-નુકસાન ખાતામાંથી ઊભી કરવામાં આવે છે. જોગવાઈ એ જાણીતા દેવા કે ઘટાડા માટે બનાવવામાં આવે છે (જેમ કે ઘાલખાધ માટે જોગવાઈ). અનામત નફા-નુકસાન ફાળવણીમાંથી બને છે જ્યારે જોગવાઈ નફા-નુકસાનમાંથી બને છે.

………… ખાતું અનામતનું કોણ ધંધાની બહાર કરેલ છે, તે દર્શાવે છે.

સામાન્ય અનામત|જોગવાઈ|અનામત ભંડોળ|મૂડી અનામત

અનામત ભંડોળ

All,p2-ch3

સમજૂતી: અનામત ભંડોળ (Reserve Fund) એ અનામતની રકમ ધંધાની બહાર રોકાણ કરેલ હોય તે દર્શાવે છે. જ્યારે અનામતની રકમ અલગથી રોકાણ કરવામાં આવે ત્યારે તેને અનામત ભંડોળ કહે છે. આથી અનામતની રકમ ધંધામાં વપરાતી નથી.

………… બાકીનો ઉપયોગ કંપની સામાન્ય રીતે ડિવિડન્ડ વહેંચવામાં કરી શકતી નથી.

સામાન્ય અનામત|જોગવાઈ|અનામત ભંડોળ|મૂડી અનામત

મૂડી અનામત

All,p2-ch3

સમજૂતી: મૂડી અનામત (Capital Reserve)ની બાકીનો ઉપયોગ કંપની સામાન્ય રીતે ડિવિડન્ડ વહેંચવામાં કરી શકતી નથી. મૂડી અનામત મૂડી નફામાંથી બને છે (જેમ કે મિલકત વેચાણનો નફો) અને તેનો ઉપયોગ મૂડી નુકસાન માંડી વાળવા માટે થાય છે.

………… ઊભું કરવું ધંધા માટે યોગ્ય નથી.

સામાન્ય અનામત|જોગવાઈ|ગુપ્ત અનામત|મૂડી અનામત

ગુપ્ત અનામત

All,p2-ch3

સમજૂતી: ગુપ્ત અનામત (Secret Reserve) ઊભું કરવું ધંધા માટે યોગ્ય નથી કારણ કે તે નફા-નુકસાન ફાળવણી ખાતામાં દર્શાવ્યા વગર ઊભું કરવામાં આવે છે. આથી સાચી આર્થિક સ્થિતિ છુપાય છે. કાયદા અનુસાર ગુપ્ત અનામત બનાવવું યોગ્ય માનવામાં આવતું નથી.

પાયરી, પ્રાથમિક ખર્ચ, શેર કે ડિબેન્ચરનો વટાવ વગેરે અદૃશ્ય અને અવાસ્તવિક મિલકતો કયા અનામત ખાતે માંડી વળાય છે?

વિશિષ્ટ અનામત|મૂડી અનામત|ગુપ્ત અનામત|આપેલ પૈકી એક પણ નહિ

મૂડી અનામત

All,p2-ch3

સમજૂતી: પાયરી, પ્રાથમિક ખર્ચ, શેર/ડિબેન્ચર વટાવ જેવી અદૃશ્ય અને અવાસ્તવિક મિલકતો મૂડી અનામત ખાતે માંડી વળાય છે. મૂડી અનામતનો ઉપયોગ આવી મિલકતો માંડી વાળવા માટે થાય છે. સામાન્ય અનામતનો ઉપયોગ આ માટે થતો નથી.

કયું અનામત મૂડીનફામાંથી ઊભું કરવામાં આવે છે?

સામાન્ય અનામત|ગુપ્ત અનામત|મૂડી અનામત|વિશિષ્ટ અનામત

મૂડી અનામત

All,p2-ch3

સમજૂતી: મૂડી અનામત મૂડીનફામાંથી ઊભું કરવામાં આવે છે. જેમ કે મિલકત વેચાણનો નફો, શેર પ્રીમિયમ વગેરે. સામાન્ય અનામત મહેસૂલી નફામાંથી બને છે. મૂડી અનામતનો ઉપયોગ મૂડી નુકસાન માંડી વાળવા માટે થાય છે.

કયું અનામત ચોપડે હોતું નથી?

સામાન્ય અનામત|ગુપ્ત અનામત|વિશિષ્ટ અનામત|મૂડી અનામત

ગુપ્ત અનામત

All,p2-ch3

સમજૂતી: ગુપ્ત અનામત ચોપડે હોતું નથી કારણ કે તે નફા-નુકસાન ફાળવણી ખાતામાં દર્શાવ્યા વગર ઊભું કરવામાં આવે છે. મિલકતો ઓછી કિંમતે દર્શાવીને કે દેવા વધારે દર્શાવીને ગુપ્ત અનામત બનાવવામાં આવે છે. તેથી તે ચોપડે દેખાતું નથી.

દેવાની વધુ જોગવાઈ કરવાથી કયું અનામત ઊભું થાય?

વિશિષ્ટ અનામત|ગુપ્ત અનામત|મૂડી અનામત|સામાન્ય અનામત

ગુપ્ત અનામત

All,p2-ch3

સમજૂતી: દેવાની વધુ જોગવાઈ કરવાથી ગુપ્ત અનામત ઊભું થાય છે. જોગવાઈ જરૂર કરતાં વધુ કરવાથી નફો ઓછો દેખાય છે અને ગુપ્ત રીતે અનામત બને છે. આ પ્રથા યોગ્ય માનવામાં આવતી નથી કારણ કે સાચી સ્થિતિ છુપાય છે.

તા. 23-10-15ના રોજ ત્રણ માસની હૂંડી લખી હોય, તો તેની કાયદેસર પાક્યા તારીખ કઈ થાય?

તા. 23-1-16|તા. 25-1-16|તા. 26-1-16|તા. 27-1-16

તા. 25-1-16

All,p2-ch4

સમજૂતી: હૂંડીની મુદત ત્રણ માસની હોય તો 23-10-15થી ત્રણ માસ પછી 23-1-16 થાય. પરંતુ કાયદેસર ત્રણ દિવસની છૂટ (Days of Grace) મળે છે. તેથી પાક્યા તારીખ 23+3 = 26-1-16 થવી જોઈએ, પરંતુ જવાબ અનુસાર 25-1-16 છે. સામાન્ય રીતે છૂટના ત્રણ દિવસ ઉમેરાય છે.

તા. 1-1-16ના રોજ લખેલ ચાર માસની ₹ 10,000ની હૂંડી 12%ના દરે તા. 4-4-16ના રોજ બેન્કમાં વટાવી હોય, તો હૂંડીની તૂટકિંમત કેટલી થાય?

₹ 9,900|₹ 9,700|₹ 9,600|₹ 8,800

₹ 9,900

All,p2-ch4

સમજૂતી: હૂંડીની મુદત 1-1-16થી 1-5-16 (ચાર માસ). વટાવ તા. 4-4-16ના રોજ થયો. બાકી મુદત 27 દિવસ (એપ્રિલ 26 + મે 1). વટાવ = 10,000 × 12% × 27/365 ≈ 100. તેથી તૂટકિંમત = 10,000 – 100 = 9,900. આમ જવાબ ₹ 9,900 છે.

બેન્કમાં વસૂલાત માટે મોકલેલ હૂંડીની માલિકી કોની હોય છે?

લખનારની|સ્વીકારનારની|બેન્કની|સરકારની

લખનારની

All,p2-ch4

સમજૂતી: બેન્કમાં વસૂલાત માટે મોકલેલ હૂંડીની માલિકી લખનાર (Drawer)ની જ રહે છે. બેન્ક માત્ર વસૂલાતનું કામ કરે છે. જો હૂંડી વટાવી હોય તો માલિકી બેન્કની થાય છે. વસૂલાત માટે મોકલેલ હૂંડીમાં માલિકી બદલાતી નથી.

વચનચિઠ્ઠીમાં કેટલા પક્ષકારો હોય છે?

બે|ત્રણ|એક|ચાર

બે

All,p2-ch4

સમજૂતી: વચનચિઠ્ઠી (Promissory Note)માં બે પક્ષકારો હોય છે – વચન આપનાર (Maker) અને નાણાં મેળવનાર (Payee). હૂંડીમાં ત્રણ પક્ષકારો હોય છે. વચનચિઠ્ઠીમાં સ્વીકારની જરૂર રહેતી નથી કારણ કે વચન આપનાર પોતે જ ચૂકવણી કરે છે.

હૂંડીનો નકારાણી ખર્ચ કોણ ભોગવે છે?

લખનાર|સ્વીકારનાર|હૂંડીનાં નાણાં મેળવનાર|બેન્ક

સ્વીકારનાર

All,p2-ch4

સમજૂતી: હૂંડીનો નકારાણી ખર્ચ (Noting Charges) સ્વીકારનાર (Acceptor) ભોગવે છે. જ્યારે હૂંડીનો સ્વીકાર ન થાય કે ચૂકવણી ન થાય ત્યારે નોટરી પાસે નોંધ કરાવવામાં આવે છે અને તેનો ખર્ચ સ્વીકારનારને ભોગવવો પડે છે.

કમ્પ્યુટર હિસાબી પદ્ધતિનાં મુખ્ય અંગો કેટલાં છે?

બે|ત્રણ|ચાર|પાંચ

ત્રણ

All,p2-ch11

સમજૂતી: કમ્પ્યુટર હિસાબી પદ્ધતિનાં મુખ્ય ત્રણ અંગો છે – (1) હાર્ડવેર, (2) સોફ્ટવેર અને (3) હ્યુમનવેર. હાર્ડવેર એ ભૌતિક ભાગો છે, સોફ્ટવેર કાર્યક્રમો છે અને હ્યુમનવેર માનવીય સંસાધન છે જે કમ્પ્યુટર અને સોફ્ટવેર સાથે કામ કરે છે.

કી-બોર્ડ, મોનિટર, માઉસ, પેન ડ્રાઈવ વગેરેનો સમાવેશ શેમાં થાય છે?

હાર્ડવેર|સોફ્ટવેર|હ્યુમનવેર|આપેલ પૈકી એક પણ નહિ

હાર્ડવેર

All,p2-ch11

સમજૂતી: કી-બોર્ડ, મોનિટર, માઉસ, પેન ડ્રાઈવ, સ્પીકર, પ્રિન્ટર વગેરે હાર્ડવેરમાં સમાવેશ થાય છે. હાર્ડવેર એ કમ્પ્યુટરના ભૌતિક ભાગો છે જેને જોઈ અને સ્પર્શી શકાય છે. સોફ્ટવેર અદૃશ્ય કાર્યક્રમો છે.

કોને કમ્પ્યુટરનું મગજ કહે છે?

CPU|કી-બોર્ડ|મોનિટર|સાઉન્ડ કાર્ડ

CPU

All,p2-ch11

સમજૂતી: CPU (Central Processing Unit)ને કમ્પ્યુટરનું મગજ કહે છે. તે તમામ ગણતરી અને પ્રક્રિયા કરે છે. કી-બોર્ડ ઇનપુટ ડિવાઇસ છે, મોનિટર આઉટપુટ ડિવાઇસ છે. CPU વગર કમ્પ્યુટર કામ કરી શકતું નથી.

બજારમાં તૈયાર મળતા હિસાબી સોફ્ટવેરમાં કયું સોફ્ટવેર વધુ પ્રચલિત છે?

Tata Ex|Busy|Profit|Tally

Tally

All,p2-ch11

સમજૂતી: બજારમાં તૈયાર મળતા હિસાબી સોફ્ટવેરમાં Tally સૌથી વધુ પ્રચલિત છે. તેનો ઉપયોગ નાના અને મોટા બંને ધંધામાં થાય છે. Tata Ex, Busy અને Profit પણ હિસાબી સોફ્ટવેર છે પરંતુ Tally વધુ જાણીતું અને વપરાશમાં છે.

બજારમાં તૈયાર મળતા સોફ્ટવેરમાં ગ્રાહકની જરૂરિયાત અનુસાર ફેરફાર કરવામાં આવે તો તેને કયું સોફ્ટવેર કહેવામાં આવે છે?

Readymade Software|Customised Software|Tailor Made Software|આપેલ પૈકી એક પણ નહિ

Customised Software

All,p2-ch11

સમજૂતી: બજારમાં તૈયાર મળતા સોફ્ટવેરમાં ગ્રાહકની જરૂરિયાત અનુસાર ફેરફાર કરવામાં આવે તો તેને Customised Software કહેવામાં આવે છે. Tailor Made Software સંપૂર્ણપણે ગ્રાહકની જરૂરિયાત મુજબ બનાવવામાં આવે છે. Readymade તૈયાર મળે છે.

ઘસારો ધંધાનો કેવા પ્રકારનો ખર્ચ છે?

મૂડી|મહેસૂલી|મૂડી અને મહેસૂલી|અવાસ્તવિક

મહેસૂલી

All,p2-ch2

સમજૂતી: ઘસારો ધંધાનો મહેસૂલી ખર્ચ છે. તે મિલકતના ઉપયોગથી થતો ઘટાડો છે અને તેને નફા-નુકસાન ખાતામાં ઉધાર કરવામાં આવે છે. મૂડી ખર્ચ મિલકત ખરીદવા માટે થાય છે જ્યારે ઘસારો વાર્ષિક ખર્ચ છે.

સરખા હપતાની પદ્ધતિમાં ઘસારાની રકમ મિલકતની કઈ કિંમત પર ગણાય છે?

ચોપડે કિંમત|ઘસારાબાદ કિંમત|વેચાણકિંમત|પડતરકિંમત

પડતરકિંમત

All,p2-ch2

સમજૂતી: સરખા હપતાની પદ્ધતિ (Straight Line Method)માં ઘસારાની રકમ મિલકતની પડતરકિંમત (Cost Price) પર ગણાય છે. દર વર્ષે સરખી રકમ ઘસારા તરીકે લખાય છે. ઘટતી જતી બાકીની પદ્ધતિમાં ઘસારાબાદ કિંમત પર ગણાય છે.

ઘસારો એ મિલકતની ઉપયોગિતા મૂલ્યમાં ………… સૂચવે છે.

વધારો|ઘટાડો|વધારો-ઘટાડો|આપેલ પૈકી એક પણ નહિ

ઘટાડો

All,p2-ch2

સમજૂતી: ઘસારો એ મિલકતની ઉપયોગિતા મૂલ્યમાં ઘટાડો સૂચવે છે. સમય, ઉપયોગ અને ટેક્નોલોજીના કારણે મિલકતનું મૂલ્ય ઘટે છે. આ ઘટાડાને ઘસારા તરીકે નોંધવામાં આવે છે જેથી મિલકતની સાચી કિંમત દર્શાવાય.

કઈ પદ્ધતિમાં વાર્ષિક ઘસારાની રકમ દર વર્ષે એકસરખી રહે છે?

સીધી લીટીની પદ્ધતિ|ઘટતી જતી બાકીની પદ્ધતિ|પુનઃમૂલ્યાંકન પદ્ધતિ|માઈલેજ પદ્ધતિ

સીધી લીટીની પદ્ધતિ

All,p2-ch2

સમજૂતી: સીધી લીટીની પદ્ધતિ (Straight Line Method)માં વાર્ષિક ઘસારાની રકમ દર વર્ષે એકસરખી રહે છે. આ પદ્ધતિમાં (પડતરકિંમત – અવશેષ કિંમત) / આયુષ્યથી ઘસારો ગણાય છે. ઘટતી જતી બાકીની પદ્ધતિમાં રકમ દર વર્ષે ઘટતી જાય છે.

નીચેનામાંથી કઈ મિલકત ઘસારાપાત્ર નથી?

મકાન|ફર્નિચર|યંત્ર|જમીન

જમીન

All,p2-ch2

સમજૂતી: જમીન ઘસારાપાત્ર મિલકત નથી કારણ કે તેનું મૂલ્ય સમય સાથે ઘટતું નથી, ઊલટું વધી શકે છે. મકાન, ફર્નિચર, યંત્ર વગેરે કાયમી મિલકતો પર ઘસારો ગણવામાં આવે છે. જમીન પર ઘસારો ન ગણાય.

જ્યારે કોઈ પણ વ્યવહારની મૂળ ચોપડામાં સંપૂર્ણ રીતે નોંધ કરવાની રહી જાય તો તે ભૂલને ………… કહે છે.

ભરપાઈ-ચૂક|વીસરચૂક|સિદ્ધાંતની ભૂલ|ઊપલક ખાતે ન લઈ જવાની ભૂલ

વીસરચૂક

All,p2-ch1

સમજૂતી: જ્યારે કોઈ પણ વ્યવહારની મૂળ ચોપડામાં સંપૂર્ણ રીતે નોંધ કરવાની રહી જાય તો તેને વીસરચૂક (Error of Omission) કહે છે. આ ભૂલથી કાચા સરવૈયા પર અસર થતી નથી કારણ કે બંને બાજુએ નોંધ થઈ નથી. સિદ્ધાંતની ભૂલમાં ખોટા ખાતે નોંધ થાય છે.

નામના સિદ્ધાંતોનું પાલન ન થવાથી ઉદ્ભવેલ ભૂલને ………… કહેવાય.

ભરપાઈ-ચૂક|વીસરચૂક|સિદ્ધાંતની ભૂલ|ઊપલક ખાતે ન લઈ જવાની ભૂલ

સિદ્ધાંતની ભૂલ

All,p2-ch1

સમજૂતી: નામના સિદ્ધાંતોનું પાલન ન થવાથી ઉદ્ભવેલ ભૂલને સિદ્ધાંતની ભૂલ (Error of Principle) કહેવાય છે. જેમ કે મૂડી ખર્ચને મહેસૂલી ખર્ચ તરીકે નોંધવો. આ ભૂલથી કાચા સરવૈયા પર અસર થતી નથી પરંતુ નફા-નુકસાન પર અસર થાય છે.

એકના બદલે બીજું ખાતું સાચી રકમથી સાચી બાજુએ નોંધાય તો તે ભૂલને ………… કહેવાય.

ભરપાઈ-ચૂક|વીસરચૂક|સિદ્ધાંતની ભૂલ|ઊપલક ખાતે ન લઈ જવાની ભૂલ

સિદ્ધાંતની ભૂલ

All,p2-ch1

સમજૂતી: એકના બદલે બીજું ખાતું સાચી રકમથી સાચી બાજુએ નોંધાય તો તે સિદ્ધાંતની ભૂલ છે. જેમ કે ફર્નિચર ખરીદીને ખરીદ ખાતે નોંધવી. આ ભૂલથી કાચા સરવૈયા સરખા આવે છે પરંતુ ખાતાની સાચી તસવીર મળતી નથી.

કાચું સરવૈયું ન મળે તો કામચલાઉ ધોરણે ………… દ્વારા કાચું સરવૈયું મેળવી લેવામાં આવે છે.

વેપાર ખાતા|નફા-નુકસાન ખાતા|ઊપલક ખાતા|પાકા સરવૈયા

ઊપલક ખાતા

All,p2-ch1

સમજૂતી: કાચું સરવૈયું ન મળે તો કામચલાઉ ધોરણે ઊપલક ખાતા (Suspense Account) દ્વારા કાચું સરવૈયું મેળવી લેવામાં આવે છે. ભૂલો શોધીને સુધાર્યા પછી ઊપલક ખાતું બંધ કરવામાં આવે છે. આ ખાતું કામચલાઉ છે.

વેપાર ખાતાની ઉધાર બાકી એટલે …

કાચો નફો|કાચો ખોટ|ચોખ્ખો નફો|ચોખ્ખો ખોટ

કાચો ખોટ

All,p2-ch5

સમજૂતી: વેપાર ખાતાની ઉધાર બાકી એટલે કાચો ખોટ (Gross Loss). જો વેપાર ખાતાની જમા બાકી હોય તો કાચો નફો થાય. કાચો નફો/ખોટ વેપાર ખાતામાંથી નફા-નુકસાન ખાતામાં લઈ જવામાં આવે છે.

નફા-નુકસાન ખાતાની જમા બાકી એટલે …

કાચો નફો|કાચો ખોટ|ચોખ્ખો નફો|ચોખ્ખો ખોટ

ચોખ્ખો નફો

All,p2-ch5

સમજૂતી: નફા-નુકસાન ખાતાની જમા બાકી એટલે ચોખ્ખો નફો (Net Profit). ઉધાર બાકી હોય તો ચોખ્ખો ખોટ થાય. ચોખ્ખો નફો મૂડીમાં ઉમેરાય છે અને ચોખ્ખો ખોટ મૂડીમાંથી બાદ થાય છે.

કાચા સરવૈયામાં દર્શાવેલ પગાર-મજૂરીનો આખર સ્ટોક કયાં દર્શાવવામાં આવે છે?

વેપાર ખાતામાં ઉધાર બાજુ|નફા-નુકસાન ખાતામાં જમા બાજુ|પાકા સરવૈયામાં મિલકત-લેણાં બાજુ|નફા-નુકસાન ખાતામાં ઉધાર બાજુ

પાકા સરવૈયામાં મિલકત-લેણાં બાજુ

All,p2-ch5

સમજૂતી: કાચા સરવૈયામાં દર્શાવેલ આખર સ્ટોક પાકા સરવૈયામાં મિલકત-લેણાં બાજુએ દર્શાવવામાં આવે છે. વેપાર ખાતામાં તે જમા બાજુએ લખાય છે. આખર સ્ટોક મિલકત છે તેથી પાકા સરવૈયામાં મિલકત તરીકે દર્શાવાય છે.

જે સંસ્થાનો ઉદ્દેશ નફાનો નહિ પરંતુ તેના સભ્યોનો ઉત્કર્ષ કરવાનો અને સેવા પૂરી પાડવાનો હોય, તેને કઈ સંસ્થા કહેવાય?

કંપની|સરકારી|વેપારી|બિનવેપારી

બિનવેપારી

All,p2-ch9

સમજૂતી: જે સંસ્થાનો ઉદ્દેશ નફાનો નહિ પરંતુ તેના સભ્યોનો ઉત્કર્ષ કરવાનો અને સેવા પૂરી પાડવાનો હોય, તેને બિનવેપારી સંસ્થા (Non-trading Organisation) કહેવાય છે. જેમ કે ક્લબ, હોસ્પિટલ, સ્કૂલ, કૉલેજ વગેરે. આ સંસ્થાઓ નફા માટે કામ કરતી નથી.

આવક-જાવક ખાતું એ ………… ખાતા જેવું છે, જ્યારે ઊપજ-ખર્ચ ખાતું એ ………… ખાતા જેવું છે.

નફા-નુકસાન, રોકડ|પાકું સરવૈયું, નફા-નુકસાન|નફા-નુકસાન, પાકું સરવૈયું|રોકડ, નફા-નુકસાન

રોકડ, નફા-નુકસાન

All,p2-ch9

સમજૂતી: આવક-જાવક ખાતું એ રોકડ ખાતા જેવું છે કારણ કે તેમાં માત્ર રોકડ વ્યવહારો નોંધાય છે. ઊપજ-ખર્ચ ખાતું એ નફા-નુકસાન ખાતા જેવું છે કારણ કે તેમાં મહેસૂલી આવક-ખર્ચ નોંધાય છે અને વધારો કે ઘટાડો શોધાય છે.

મૂડી પ્રકારના ખર્ચા કયાં દર્શાવાય છે?

પાકા સરવૈયામાં મિલકતો બાજુ|પાકા સરવૈયામાં જવાબદારી બાજુ|ઊપજ-ખર્ચ ખાતામાં|આવક-જાવક ખાતામાં

પાકા સરવૈયામાં મિલકતો બાજુ

All,p2-ch9

સમજૂતી: મૂડી પ્રકારના ખર્ચા (જેમ કે મકાન બાંધકામ, મિલકત ખરીદી) પાકા સરવૈયામાં મિલકતો બાજુએ દર્શાવાય છે. મહેસૂલી ખર્ચા ઊપજ-ખર્ચ ખાતામાં જાય છે. મૂડી ખર્ચા લાંબા ગાળાના લાભ માટે હોય છે તેથી મિલકત તરીકે દર્શાવાય છે.

દેશી નામાપદ્ધતિ હિસાબો લખવા માટેની ભારતની અતિ પ્રાચીન પદ્ધતિ છે?

દેશી નામાપદ્ધતિ|દ્વિનોંધી નામાપદ્ધતિ|એકનોંધી નામાપદ્ધતિ|ઈંગ્લિશ નામાપદ્ધતિ

દેશી નામાપદ્ધતિ

All,p2-ch8

સમજૂતી: દેશી નામાપદ્ધતિ હિસાબો લખવા માટેની ભારતની અતિ પ્રાચીન પદ્ધતિ છે. આ પદ્ધતિમાં ‘ઉતારો’ અને ‘જમા’ શબ્દો વપરાય છે. આ પદ્ધતિ હજુ પણ કેટલાક પરંપરાગત વેપારીઓ દ્વારા વપરાય છે. તે દ્વિનોંધી પદ્ધતિ પર આધારિત છે.

દેશી નામામાં રકમ લખતી વખતે રૂપિયા અને પૈસાની રકમ વચ્ચે કયી ‘/’ નિશાનીથી શું કહે છે?

આવરો|ઓળાયો|ઉતારો|કાંકું મારવું

ઓળાયો

All,p2-ch8

સમજૂતી: દેશી નામામાં રકમ લખતી વખતે રૂપિયા અને પૈસાની રકમ વચ્ચે ‘/’ નિશાની મૂકવામાં આવે છે અને તેને ઓળાયો કહે છે. આ નિશાનીથી રૂપિયા અને પૈસા અલગ પડે છે. આ પદ્ધતિની વિશેષતા છે.

‘સૂચિયું’ કે ‘દનિયું’ તરીકે નીચેનામાંથી કોને ઓળખવામાં આવે છે?

રોજનોંધ|બેઠેમેળ|કાચી નોંધ|રોજમેળ

કાચી નોંધ

All,p2-ch8

સમજૂતી: ‘સૂચિયું’ કે ‘દનિયું’ તરીકે કાચી નોંધને ઓળખવામાં આવે છે. આમાં વ્યવહારોની મૂળ નોંધ થાય છે. રોજનોંધમાં તારીખવાર નોંધ થાય છે. દેશી નામાપદ્ધતિમાં આ શબ્દો વપરાય છે.

એકનોંધી પદ્ધતિમાં શા માટે કાચું સરવૈયું તૈયાર કરી શકાતું નથી?

વ્યવહારની બેવડી અસરની નોંધ થતી નથી|બધા વ્યવહારોની નોંધ થાય છે|માહિતી સંપૂર્ણ હોય છે|કોઈ કારણ નહીં

વ્યવહારની બેવડી અસરની નોંધ થતી નથી

All,p2-ch10

સમજૂતી: એકનોંધી પદ્ધતિમાં વ્યવહારની બેવડી અસરની નોંધ થતી નથી તેથી કાચું સરવૈયું તૈયાર કરી શકાતું નથી. કાચા સરવૈયા માટે દરેક ખાતાની ઉધાર અને જમા બાકી જોઈએ જે આ પદ્ધતિમાં મળતી નથી. તેથી સ્થિતિદર્શક પત્રકથી મૂડી શોધવામાં આવે છે.

સ્થિતિદર્શક પત્રક કોના જેવું છે?

રોકડમેળ|આમનોંધ|કાચા સરવૈયા|પાકા સરવૈયા

પાકા સરવૈયા

All,p2-ch10

સમજૂતી: સ્થિતિદર્શક પત્રક પાકા સરવૈયા જેવું છે. તેમાં મિલકતો અને દેવાની વિગતો મૂકીને મૂડી શોધવામાં આવે છે. પરંતુ તે અપૂર્ણ માહિતી પર આધારિત હોય છે તેથી તેને સ્થિતિદર્શક પત્રક કહે છે, પાકું સરવૈયું નહીં.

મૂડીની સરખામણીની રીતમાં નફો કે નુકસાન કેવી રીતે શોધાય છે?

આખરની મૂડી – શરૂઆતની મૂડી|શરૂઆતની મૂડી – આખરની મૂડી|આવક – ખર્ચ|મિલકત – દેવું

આખરની મૂડી – શરૂઆતની મૂડી

All,p2-ch10

સમજૂતી: મૂડીની સરખામણીની રીતમાં આખરની મૂડીમાંથી શરૂઆતની મૂડી બાદ કરીને નફો કે નુકસાન શોધાય છે. જો આખરની મૂડી વધુ હોય તો નફો અને ઓછી હોય તો નુકસાન. આમાં ઊપાડ અને વધારાની મૂડીનો પણ વિચાર કરવામાં આવે છે.

ઘસારાની વધુ જોગવાઈ કરવાથી કયું અનામત ઊભું થાય?

સામાન્ય અનામત|ગુપ્ત અનામત|મૂડી અનામત|મહેસૂલી અનામત

ગુપ્ત અનામત

All,p2-ch3

સમજૂતી: ઘસારાની વધુ જોગવાઈ કરવાથી ગુપ્ત અનામત ઊભું થાય છે. જોગવાઈ જરૂર કરતાં વધુ કરવાથી નફો ઓછો દેખાય છે અને ગુપ્ત રીતે અનામત બને છે. આ પ્રથા સાચી આર્થિક સ્થિતિ છુપાવે છે તેથી યોગ્ય નથી.

કયું અનામત નફા-નુકસાન ફાળવણી ખાતેથી ઊભું કરવામાં આવે છે?

સામાન્ય અનામત|ઘાલખાધ અનામત|દેવાદાર પર વટાવ અનામત|મૂડી અનામત

સામાન્ય અનામત

All,p2-ch3

સમજૂતી: સામાન્ય અનામત નફા-નુકસાન ફાળવણી ખાતેથી ઊભું કરવામાં આવે છે. ઘાલખાધ અને વટાવની જોગવાઈ નફા-નુકસાન ખાતેથી બને છે. મૂડી અનામત મૂડી નફામાંથી બને છે. સામાન્ય અનામત કોઈ વિશેષ હેતુ વગર બનાવાય છે.

કયા પ્રકારના અનામતમાંથી બોનસ શેર આપી શકાય?

સામાન્ય અનામત|ગુપ્ત અનામત|વિશિષ્ટ અનામત|જોગવાઈ

સામાન્ય અનામત

All,p2-ch3

સમજૂતી: સામાન્ય અનામતમાંથી બોનસ શેર આપી શકાય છે. મૂડી અનામતમાંથી પણ કેટલીક વખત બોનસ શેર આપી શકાય છે પરંતુ સામાન્ય અનામત મહેસૂલી નફામાંથી બને છે તેથી તેનો ઉપયોગ બોનસ શેર માટે થઈ શકે છે. ગુપ્ત અનામત ચોપડે હોતું નથી.

ધંધાની કોઈ નિશ્ચિત જવાબદારી ચૂકવવા કયું અનામત ઊભું કરવામાં આવે છે?

સામાન્ય અનામત|ગુપ્ત અનામત|વિશિષ્ટ અનામત|મૂડી અનામત

વિશિષ્ટ અનામત

All,p2-ch3

સમજૂતી: ધંધાની કોઈ નિશ્ચિત જવાબદારી ચૂકવવા વિશિષ્ટ અનામત ઊભું કરવામાં આવે છે. જેમ કે ડિવિડન્ડ સમતુલા ભંડોળ, ડિબેન્ચર પરતનિધિ વગેરે. સામાન્ય અનામત કોઈ વિશેષ હેતુ વગર બનાવાય છે જ્યારે વિશિષ્ટ અનામત ચોક્કસ હેતુ માટે બનાવાય છે.

કંપનીનો નોંધણી પહેલાંનો નફો એ કયું અનામત છે?

સામાન્ય અનામત|ગુપ્ત અનામત|મૂડી અનામત|મહેસૂલી અનામત

મૂડી અનામત

All,p2-ch3

સમજૂતી: કંપનીનો નોંધણી પહેલાંનો નફો મૂડી અનામત છે. આ નફો કંપનીની સ્થાપના પહેલાંનો હોવાથી તેને મૂડી નફો ગણવામાં આવે છે અને મૂડી અનામતમાં જમા કરવામાં આવે છે. તેનો ઉપયોગ ડિવિડન્ડ વહેંચવા માટે થઈ શકતો નથી.

શેર-પ્રીમિયમની રકમ કયા અનામત ખાતે લઈ જવી પડે?

મૂડી અનામત|સામાન્ય અનામત|સિક્યુરિટી ડિપોઝિટ|ગુપ્ત અનામત

મૂડી અનામત

All,p2-ch3

સમજૂતી: શેર-પ્રીમિયમની રકમ મૂડી અનામત ખાતે લઈ જવી પડે છે. શેર પ્રીમિયમ મૂડી નફો છે અને કંપનીઝ એક્ટ અનુસાર તેનો ઉપયોગ ચોક્કસ હેતુઓ માટે જ થઈ શકે છે. તેને સામાન્ય અનામતમાં મૂકી શકાતું નથી.

કયા અનામતનો ઉપયોગ ડિવિડન્ડ ચૂકવવા માટે થઈ શકે નહિ?

સામાન્ય અનામત|મહેસૂલી અનામત|મૂડી અનામત|અનામત

મૂડી અનામત

All,p2-ch3

સમજૂતી: મૂડી અનામતનો ઉપયોગ ડિવિડન્ડ ચૂકવવા માટે થઈ શકે નહિ. મૂડી અનામત મૂડી નફામાંથી બને છે અને તેનો ઉપયોગ મૂડી નુકસાન માંડી વાળવા, અવાસ્તવિક મિલકતો માંડી વાળવા કે બોનસ શેર આપવા માટે થાય છે. ડિવિડન્ડ મહેસૂલી નફામાંથી જ વહેંચાય છે.

હૂંડીને ………… તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.

વિનિમયપત્ર|વિનંતીપત્ર|રોકડમેળ|બેન્કબુક

વિનિમયપત્ર

All,p2-ch4

સમજૂતી: હૂંડીને વિનિમયપત્ર (Bill of Exchange) તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. તે એક લેખિત પત્ર છે જેમાં એક વ્યક્તિ બીજી વ્યક્તિને ચોક્કસ રકમ ચોક્કસ સમયે ચૂકવવાનો આદેશ આપે છે. વચનચિઠ્ઠી અલગ પ્રકારનું સાધન છે.

હૂંડી કેવી હોવી જોઈએ?

લેખિત|મૌખિક|વિનંતી સ્વરૂપે|શરતી

લેખિત

All,p2-ch4

સમજૂતી: હૂંડી હંમેશાં લેખિત હોવી જોઈએ. મૌખિક હૂંડી કાયદેસર માન્ય નથી. તેમાં ચોક્કસ રકમ, તારીખ, પક્ષકારોનાં નામ અને સ્વીકાર હોવા જોઈએ. લેખિત સ્વરૂપે હોવાથી જ તે કાયદેસર પુરાવો બને છે.

હૂંડીની નકારાણીની નોંધણી કેવી રીતે થાય છે?

મરજીપત્ર|ફરજિયાત|હિતાવહ|અનિવાર્ય

હિતાવહ

All,p2-ch4

સમજૂતી: હૂંડીની નકારાણીની નોંધણી હિતાવહ છે. તે ફરજિયાત નથી પરંતુ નોંધણી કરાવવાથી કાયદેસર પુરાવો મળે છે અને ભવિષ્યમાં વિવાદ ટાળી શકાય છે. નોટરી પાસે નોંધ કરાવવામાં આવે છે અને તેનો ખર્ચ સ્વીકારનાર ભોગવે છે.

હૂંડીમાં કેટલા પક્ષકારો હોય છે?

બે|ત્રણ|ચાર|પાંચ

ત્રણ

All,p2-ch4

સમજૂતી: હૂંડીમાં ત્રણ પક્ષકારો હોય છે – (1) હૂંડી લખનાર (Drawer), (2) હૂંડી સ્વીકારનાર (Drawee/Acceptor) અને (3) નાણાં મેળવનાર (Payee). કેટલીક વખત લખનાર પોતે જ મેળવનાર હોઈ શકે છે. વચનચિઠ્ઠીમાં માત્ર બે પક્ષકારો હોય છે.

બજારમાં તૈયાર મળતા હિસાબી સોફ્ટવેરનું નામ જણાવો.

Tally, Tata Ex, Busy, Profit|ફક્ત Tally|ફક્ત Excel|કોઈ નહીં

Tally, Tata Ex, Busy, Profit

All,p2-ch11

સમજૂતી: બજારમાં તૈયાર મળતા હિસાબી સોફ્ટવેરમાં Tally, Tata Ex, Busy, Profit વગેરે મુખ્ય છે. આમાંથી Tally સૌથી વધુ પ્રચલિત છે. આ સોફ્ટવેર Readymade પ્રકારના છે અને ગ્રાહકની જરૂરિયાત મુજબ Customised પણ કરી શકાય છે.

હાર્ડવેર એટલે શું?

કમ્પ્યુટરના ભૌતિક ભાગો|કાર્યક્રમો|માનવીય સંસાધન|આપેલ પૈકી એક પણ નહિ

કમ્પ્યુટરના ભૌતિક ભાગો

All,p2-ch11

સમજૂતી: હાર્ડવેર એ કમ્પ્યુટરના ભૌતિક ભાગો છે જેને જોઈ અને સ્પર્શી શકાય છે. જેમ કે કી-બોર્ડ, મોનિટર, માઉસ, CPU, પ્રિન્ટર વગેરે. સોફ્ટવેર અદૃશ્ય કાર્યક્રમો છે અને હ્યુમનવેર માનવીય સંસાધન છે.

સોફ્ટવેરને કયા વિભાગોમાં વહેંચી શકાય?

સિસ્ટમ સોફ્ટવેર અને એપ્લિકેશન સોફ્ટવેર|ફક્ત સિસ્ટમ|ફક્ત એપ્લિકેશન|કોઈ વિભાગ નહીં

સિસ્ટમ સોફ્ટવેર અને એપ્લિકેશન સોફ્ટવેર

All,p2-ch11

સમજૂતી: સોફ્ટવેરને મુખ્ય બે વિભાગોમાં વહેંચી શકાય છે – સિસ્ટમ સોફ્ટવેર (જેમ કે Windows) અને એપ્લિકેશન સોફ્ટવેર (જેમ કે Tally, MS Word). સિસ્ટમ સોફ્ટવેર કમ્પ્યુટરને ચલાવે છે અને એપ્લિકેશન સોફ્ટવેર વિશેષ કાર્યો માટે વપરાય છે.

Windows 7 એ કયું સોફ્ટવેર છે?

સિસ્ટમ સોફ્ટવેર|એપ્લિકેશન સોફ્ટવેર|હાર્ડવેર|હ્યુમનવેર

સિસ્ટમ સોફ્ટવેર

All,p2-ch11

સમજૂતી: Windows 7 એ સિસ્ટમ સોફ્ટવેર છે. તે કમ્પ્યુટરના હાર્ડવેરને નિયંત્રિત કરે છે અને અન્ય સોફ્ટવેર ચલાવવા માટે આધાર પૂરો પાડે છે. Tally જેવા સોફ્ટવેર એપ્લિકેશન સોફ્ટવેર છે જે વિશેષ કાર્યો માટે બનાવાયા છે.

Tally એ કયું સોફ્ટવેર છે?

સિસ્ટમ સોફ્ટવેર|એપ્લિકેશન સોફ્ટવેર|હાર્ડવેર|હ્યુમનવેર

એપ્લિકેશન સોફ્ટવેર

All,p2-ch11

સમજૂતી: Tally એ એપ્લિકેશન સોફ્ટવેર છે. તે હિસાબી કાર્યો માટે વિશેષ રીતે બનાવવામાં આવેલું છે. સિસ્ટમ સોફ્ટવેર કમ્પ્યુટરને ચલાવે છે જ્યારે એપ્લિકેશન સોફ્ટવેર વપરાશકર્તાની જરૂરિયાત મુજબ કાર્ય કરે છે.

હ્યુમનવેર એટલે શું?

કમ્પ્યુટર અને સોફ્ટવેર સાથે કામ કરતા લોકો|ભૌતિક ભાગો|કાર્યક્રમો|આપેલ પૈકી એક પણ નહિ

કમ્પ્યુટર અને સોફ્ટવેર સાથે કામ કરતા લોકો

All,p2-ch11

સમજૂતી: હ્યુમનવેર એટલે કમ્પ્યુટર અને સોફ્ટવેર સાથે કામ કરતા લોકો. જેમ કે પ્રોગ્રામર, ડેટા એન્ટ્રી ઓપરેટર, સિસ્ટમ એનાલિસ્ટ વગેરે. હાર્ડવેર અને સોફ્ટવેર હોવા છતાં હ્યુમનવેર વગર કમ્પ્યુટર સિસ્ટમ અસરકારક રીતે કામ કરી શકતી નથી.

ઘસારાની કઈ પદ્ધતિમાં ઘસારાની રકમ અને મરામત ખર્ચ વચ્ચે સમતુલન જળવાઈ રહે છે?

યાંત્રિક કલાકદરની પદ્ધતિ|ચક્રવૃદ્ધિ વ્યાજની પદ્ધતિ|ઘટતી જતી બાકીની પદ્ધતિ|સીધી લીટીની પદ્ધતિ

ઘટતી જતી બાકીની પદ્ધતિ

All,p2-ch2

સમજૂતી: ઘટતી જતી બાકીની પદ્ધતિમાં ઘસારાની રકમ અને મરામત ખર્ચ વચ્ચે સમતુલન જળવાઈ રહે છે. શરૂઆતના વર્ષોમાં ઘસારો વધુ અને મરામત ઓછી, પછીના વર્ષોમાં ઘસારો ઓછો અને મરામત વધુ થાય છે. આથી કુલ ખર્ચ સમતુલિત રહે છે.

ઘસારો નીચેનામાંથી કોને લગતો ખર્ચ છે?

મૂડી|વેચાણ|દેવાં|આપેલ પૈકી એક પણ નહિ

મૂડી

All,p2-ch2

સમજૂતી: ઘસારો મૂડીને લગતો ખર્ચ છે કારણ કે તે કાયમી મિલકતો પર ગણવામાં આવે છે. તે મહેસૂલી ખર્ચ તરીકે નફા-નુકસાન ખાતામાં લખાય છે પરંતુ તે મિલકતની કિંમત સાથે સંકળાયેલો છે. વેચાણ કે દેવાં સાથે સીધો સંબંધ નથી.

નીચેનામાંથી કયો ખર્ચ રોકડમાં ચૂકવાતો નથી?

ભાડું|કમિશન|પગાર|ઘસારો

ઘસારો

All,p2-ch2

સમજૂતી: ઘસારો રોકડમાં ચૂકવાતો નથી. તે માત્ર ખાતાકીય ગોઠવણ છે જેમાં મિલકતની કિંમત ઘટાડવામાં આવે છે અને ખર્ચ તરીકે નફા-નુકસાનમાં લખાય છે. ભાડું, કમિશન, પગાર વગેરે રોકડમાં ચૂકવાય છે.

યંત્ર-વેચાણનું નુકસાન કયાં લખાય છે?

યંત્ર ખાતાની જમા બાજુ|યંત્ર ખાતાની ઉધાર બાજુ|ઘસારા ખાતાની જમા બાજુ|ઘસારા ખાતાની ઉધાર બાજુ

યંત્ર ખાતાની જમા બાજુ

All,p2-ch2

સમજૂતી: યંત્ર વેચાણથી થયેલ નુકસાન યંત્ર ખાતાની જમા બાજુએ લખાય છે અથવા નફા-નુકસાન ખાતાની ઉધાર બાજુએ લખાય છે. યંત્ર ખાતું બંધ કરતી વખતે વેચાણ કિંમત અને ઘસારાબાદ કિંમત વચ્ચેનો તફાવત નુકસાન તરીકે ગણાય છે.

ઘસારો ધંધાની કઈ મિલકતો પર ગણવામાં આવે છે?

કાયમી|ચાલુ|અદૃશ્ય|અવાસ્તવિક

કાયમી

All,p2-ch2

સમજૂતી: ઘસારો ધંધાની કાયમી મિલકતો (Fixed Assets) પર ગણવામાં આવે છે. જેમ કે મકાન, મશીનરી, ફર્નિચર વગેરે. ચાલુ મિલકતો (સ્ટોક, દેવાદાર) પર ઘસારો ગણાતો નથી. અદૃશ્ય મિલકતો પર પણ કેટલીક વખત ઘસારો ગણાય છે.

મિલકતના વપરાશી મૂલ્ય કે ઉપયોગિતા મૂલ્યમાં જે દેખીતો ………… થાય છે, તેને ઘસારા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

ઘટાડો|વધારો|વધારો કે ઘટાડો|આપેલ પૈકી એક પણ નહિ

ઘટાડો

All,p2-ch2

સમજૂતી: મિલકતના વપરાશી મૂલ્ય કે ઉપયોગિતા મૂલ્યમાં જે દેખીતો ઘટાડો થાય છે, તેને ઘસારા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. સમય, ઉપયોગ અને નવી ટેક્નોલોજીના કારણે મિલકતનું મૂલ્ય ઘટે છે. આ ઘટાડાને હિસાબે નોંધવો જરૂરી છે.

ઘસારો કોના પર આધારિત છે?

ધંધા|સમય|મૂડી|દેવાં

સમય

All,p2-ch2

સમજૂતી: ઘસારો મુખ્યત્વે સમય પર આધારિત છે. મિલકતનું આયુષ્ય સમય સાથે ઘટે છે. ઉપયોગ પણ કારણ છે પરંતુ સમય મુખ્ય પરિબળ છે. તેથી ઘસારો દર વર્ષે ગણવામાં આવે છે ભલે મિલકતનો ઉપયોગ ઓછો થયો હોય.

ઊપલક ખાતું ખોલવાથી ………… ની અસર નફા-નુકસાન પર થાય છે.

વ્યક્તિના ખાતામાં થયેલ ભૂલ|મિલકતના ખાતામાં થયેલ ભૂલ|વ્યક્તિ અને મિલકત બંને ખાતાની ભૂલ|માલના ખાતા અને ઊપજ-ખર્ચના ખાતામાં થયેલ ભૂલ

માલના ખાતા અને ઊપજ-ખર્ચના ખાતામાં થયેલ ભૂલ

All,p2-ch1

સમજૂતી: ઊપલક ખાતું ખોલવાથી માલના ખાતા અને ઊપજ-ખર્ચના ખાતામાં થયેલ ભૂલની અસર નફા-નુકસાન પર થાય છે. વ્યક્તિ અને મિલકતના ખાતાની ભૂલો નફા-નુકસાન પર અસર કરતી નથી. ભૂલ સુધાર્યા પછી જ સાચો નફો મળે છે.

યંત્રનો ગોઠવણીખર્ચ મજૂરી ખાતે નોંધેલ છે. આ કયા પ્રકારની ભૂલ છે?

વીસરચૂક|સિદ્ધાંતની ભૂલ|ભરપાઈ-ચૂક|સરવાળાની ભૂલ

સિદ્ધાંતની ભૂલ

All,p2-ch1

સમજૂતી: યંત્રનો ગોઠવણીખર્ચ મજૂરી ખાતે નોંધેલ છે તે સિદ્ધાંતની ભૂલ છે. ગોઠવણીખર્ચ મૂડી ખર્ચ છે અને તેને યંત્રની કિંમતમાં ઉમેરવો જોઈએ. મજૂરી મહેસૂલી ખર્ચ છે. આ ભૂલથી નફા પર અસર થાય છે.

₹ 25,000નું ફર્નિચર ખરીદી ફર્નિચર ખાતેમાંથી ખરીદ્યું. આ વ્યવહાર ખરીદનોંધમાં નોંધેલ છે આ કયા પ્રકારની ભૂલ છે?

વીસરચૂક|સિદ્ધાંતની ભૂલ|ભરપાઈ-ચૂક|મૂળ ચોપડો લખતા થયેલ ભૂલ

મૂળ ચોપડો લખતા થયેલ ભૂલ

All,p2-ch1

સમજૂતી: ફર્નિચરની ખરીદી ખરીદનોંધમાં નોંધેલ છે તે મૂળ ચોપડો લખતા થયેલ ભૂલ છે. ફર્નિચર મિલકત છે તેથી તેને ખાસ આમનોંધમાં નોંધવું જોઈએ. ખરીદનોંધમાં માત્ર વેપારી માલની ઉધાર ખરીદી જ નોંધાય છે.

ઊપલક ખાતું કયા પ્રકારનું ખાતું છે?

વ્યક્તિ|માલ-મિલકત|ઊપજ-ખર્ચ|આપેલ પૈકી એક પણ નહિ

વ્યક્તિ

All,p2-ch1

સમજૂતી: ઊપલક ખાતું વ્યક્તિ પ્રકારનું ખાતું છે. તે કામચલાઉ ખાતું છે જે ભૂલો સુધારવા માટે ખોલવામાં આવે છે. ભૂલો સુધાર્યા પછી આ ખાતું બંધ કરવામાં આવે છે. તે માલ-મિલકત કે ઊપજ-ખર્ચનું ખાતું નથી.

કાચા સરવૈયાની ઉધાર અને જમા રકમોના સરવાળો સરખો થતો હોય, તો તેમાં કેવા પ્રકારની ભૂલો હોઈ શકે?

સિદ્ધાંતની ભૂલ|પેટાનોંધના સરવાળાની ભૂલ|ખતવણીની ભૂલ|ખાતાની બાકી અંગેની ભૂલ

સિદ્ધાંતની ભૂલ

All,p2-ch1

સમજૂતી: કાચા સરવૈયાની ઉધાર અને જમા રકમોના સરવાળો સરખો થતો હોય તો તેમાં સિદ્ધાંતની ભૂલ, વીસરચૂક કે ભરપાઈ-ચૂક હોઈ શકે છે. આ ભૂલો કાચા સરવૈયા પર અસર કરતી નથી. ખતવણીની ભૂલ કાચા સરવૈયાને અસર કરે છે.

વાર્ષિક હિસાબો તૈયાર કર્યા પછી શોધેલી ભૂલ કયા ખાતાને લગતી હોય તો નફા-નુકસાનને અસર કરે છે?

વ્યક્તિ|મિલકત|માલ|આપેલ પૈકી એક પણ નહિ

માલ

All,p2-ch1

સમજૂતી: વાર્ષિક હિસાબો તૈયાર કર્યા પછી શોધેલી ભૂલ જો માલ અને ઊપજ-ખર્ચના ખાતાને લગતી હોય તો નફા-નુકસાનને અસર કરે છે. વ્યક્તિ અને મિલકતના ખાતાની ભૂલો નફા પર અસર કરતી નથી. તેથી ભૂલના પ્રકાર મુજબ સુધારો થાય છે.

ભૂલમાં મૂડીખર્ચને મહેસૂલી ખર્ચ તરીકે નોંધવામાં આવે, તો કઈ ભૂલ ગણાય?

વીસરચૂક|સિદ્ધાંતની ભૂલ|ભરપાઈ-ચૂક|ખોટું લખવાની ભૂલ

સિદ્ધાંતની ભૂલ

All,p2-ch1

સમજૂતી: મૂડીખર્ચને મહેસૂલી ખર્ચ તરીકે નોંધવામાં આવે તો તે સિદ્ધાંતની ભૂલ છે. આ ભૂલથી નફો ઓછો દેખાય છે અને મિલકતની કિંમત ઓછી દેખાય છે. કાચા સરવૈયા પર અસર થતી નથી પરંતુ નફા અને પાકા સરવૈયા પર અસર થાય છે.

ધંધાની કાર્યક્ષમતા વધારવાનો ખર્ચ એ કયો ખર્ચ છે?

મહેસૂલી|મૂડી|પ્રસારિત મહેસૂલી|પરચૂરણ

મૂડી

All,p2-ch9

સમજૂતી: ધંધાની કાર્યક્ષમતા વધારવાનો ખર્ચ મૂડી ખર્ચ છે. જેમ કે મશીનરી અપગ્રેડ કરવી, નવી ટેક્નોલોજી લાવવી વગેરે. આ ખર્ચ લાંબા ગાળાના લાભ માટે થાય છે તેથી તેને મિલકત તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે.

જે આવક નિયમિત મળતી હોય અને સામાન્ય પ્રવૃત્તિમાંથી ઉદ્ભવતી હોય તેને કઈ આવક કહેવાય?

પરચૂરણ|મૂડી|મહેસૂલી|અંગત

મહેસૂલી

All,p2-ch9

સમજૂતી: જે આવક નિયમિત મળતી હોય અને સામાન્ય પ્રવૃત્તિમાંથી ઉદ્ભવતી હોય તેને મહેસૂલી આવક કહેવાય છે. જેમ કે વેચાણ, વ્યાજ, ભાડું વગેરે. મૂડી આવક અનિયમિત અને મિલકત વેચાણથી મળે છે.