ભારતના સાંસ્કૃતિક વારસાનો ખ્યાલ આપી, તેમાં સમાવિષ્ટ બાબતો જણાવો.

પ્રશ્ન: ભારતના સાંસ્કૃતિક વારસાનો ખ્યાલ આપી, તેમાં સમાવિષ્ટ બાબતો જણાવો.

સાંસ્કૃતિક વારસો એટલે સરળ શબ્દોમાં ‘માનવસર્જિત વારસો’. મનુષ્યે પોતાની બુદ્ધિશક્તિ, આવડત, જ્ઞાન અને કલા-કૌશલ્યનો ઉપયોગ કરીને જે કંઈ પણ નવું સર્જ્યું છે અથવા મેળવ્યું છે, તેને આપણે સાંસ્કૃતિક વારસો કહીએ છીએ.

• ભારતના ભવ્ય વારસામાં રાજમહેલો, કિલ્લાઓ, શિલાલેખો, સ્તૂપો, મંદિરો, મસ્જિદો, મકબરા અને ગુંબજોનો સમાવેશ થાય છે.
• ઉત્ખનન (ખોદકામ) દ્વારા મળી આવેલા પ્રાચીન સ્થળો અને સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામના યાદગાર સ્થળો જેવા કે સાબરમતી આશ્રમ, દાંડી, શાંતિનિકેતન અને વર્ધા પણ આપણા સાંસ્કૃતિક વારસાના અમૂલ્ય અંગો છે.

ભારતે વિશ્વને માત્ર સ્થાપત્ય જ નહીં, પણ જ્ઞાન-વિજ્ઞાનની અનેક ભેટ આપી છે. જેમાં શૂન્યની શોધ, ગણિત, અંકો, લિપિ, ભાષા, ખગોળશાસ્ત્ર, પંચાંગ, ધાતુવિદ્યા, રાજ્યશાસ્ત્ર, પ્રાણીશાસ્ત્ર અને વાસ્તુશાસ્ત્ર જેવી મહત્વની શોધોનો સમાવેશ થાય છે.

• ભારતની શિલ્પો કંડારવાની કલા લગભગ 5000 વર્ષ જેટલી પ્રાચીન છે. સિંધુ ખીણની સભ્યતાના અવશેષોમાંથી મળી આવેલી નર્તકીની મૂર્તિ અને દાઢીવાળા પુરુષનું શિલ્પ આપણું ગૌરવ વધારે છે.
• મૌર્યયુગના ઊંધા કમળ પર રહેલા સિંહ કે વૃષભના શિલ્પો, સારનાથની ધર્મચક્ર-પ્રવર્તનવાળી ગૌતમ બુદ્ધની પ્રતિમા અને ઇલોરાની ગુફાઓના કલાત્મક શિલ્પો આપણા વારસાની સમૃદ્ધિના જીવંત પુરાવા છે.