{"id":547,"date":"2026-03-31T06:13:41","date_gmt":"2026-03-31T06:13:41","guid":{"rendered":"https:\/\/studyquell.com\/solution\/?p=547"},"modified":"2026-03-31T06:13:42","modified_gmt":"2026-03-31T06:13:42","slug":"social-science-ch-12-bharat-khanij-ane-saktina-sansadhano","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/studyquell.com\/solution\/gseb\/social-science-ch-12-bharat-khanij-ane-saktina-sansadhano\/","title":{"rendered":"Social Science Ch 12 \u0aad\u0abe\u0ab0\u0aa4: \u0a96\u0aa8\u0ac0\u0a9c \u0a85\u0aa8\u0ac7 \u0ab6\u0a95\u0acd\u0aa4\u0abf\u0aa8\u0abe \u0ab8\u0a82\u0ab8\u0abe\u0aa7\u0aa8\u0acb"},"content":{"rendered":"\n<style>\n    \/* Chapter Header Styles *\/\n    .chapter-header {\n        display: flex;\n        align-items: center;\n        justify-content: center;\n        margin-bottom: 30px;\n        margin-top: 20px;\n    }\n    .chapter-number {\n        border: 4px solid #f39c12;\n        padding: 10px 20px;\n        font-size: 32px;\n        font-weight: bold;\n        color: #333;\n        margin-right: 15px;\n    }\n    .chapter-title {\n        border: 4px solid #f39c12;\n        padding: 10px 50px;\n        font-size: 26px;\n        font-weight: bold;\n        color: #333;\n        text-align: center;\n    }\n    \n    .svadhyay-title {\n        text-align: center;\n        color: #e67e22;\n        text-decoration: underline;\n        font-size: 28px;\n        margin-bottom: 25px;\n    }\n\n    .heading { color: #d81b60; font-weight: bold; font-size: 19px; margin-top: 30px; border-bottom: 2px solid #eee; padding-bottom: 5px; }\n    .q-link { color: #2c3e50; text-decoration: none; font-weight: bold; display: block; margin: 8px 0; }\n    .q-link:hover { text-decoration: underline; color: #f39c12; }\n    \n    .mcq-q { font-weight: bold; margin-top: 15px; margin-bottom: 5px; color: #2c3e50; }\n    .correct-ans { color: #27ae60; font-weight: bold; } \/* Green Bold for MCQ *\/\n    \n    ul { list-style-type: decimal; padding-left: 20px; }\n    .short-ans-list { list-style-type: circle; font-weight: bold; color: #2c3e50; }\n<\/style>\n\n<div class=\"chapter-header\">\n    <div class=\"chapter-number\">12<\/div>\n    <div class=\"chapter-title\">\u0aad\u0abe\u0ab0\u0aa4: \u0a96\u0aa8\u0ac0\u0a9c \u0a85\u0aa8\u0ac7 \u0ab6\u0a95\u0acd\u0aa4\u0abf\u0aa8\u0abe \u0ab8\u0a82\u0ab8\u0abe\u0aa7\u0aa8\u0acb<\/div>\n<\/div>\n\n<div class=\"svadhyay-title\">\u0ab8\u0acd\u0ab5\u0abe\u0aa7\u0acd\u0aaf\u0abe\u0aaf<\/div>\n\n<div class=\"heading\">\u0ae7. \u0aa8\u0ac0\u0a9a\u0ac7\u0aa8\u0abe \u0aaa\u0acd\u0ab0\u0ab6\u0acd\u0aa8\u0acb\u0aa8\u0abe \u0a89\u0aa4\u0acd\u0aa4\u0ab0 \u0ab8\u0ab5\u0abf\u0ab8\u0acd\u0aa4\u0ab0 \u0ab2\u0a96\u0acb :<\/div>\n<a class=\"q-link\" href=\"https:\/\/studyquell.com\/solution\/view?id=-OhP0Z61fE6r9p05B5JL\">(1) \u0a96\u0aa8\u0ac0\u0a9c\u0aa4\u0ac7\u0ab2 \u0ab5\u0abf\u0ab6\u0ac7 \u0ab5\u0abf\u0ab8\u0acd\u0aa4\u0abe\u0ab0\u0aaa\u0ac2\u0ab0\u0acd\u0ab5\u0a95 \u0aae\u0abe\u0ab9\u0abf\u0aa4\u0ac0 \u0a86\u0aaa\u0acb.<\/a>\n<a class=\"q-link\" href=\"https:\/\/studyquell.com\/solution\/view?id=-OhP0rF4NgmHhowyzO5F\">(2) \u0a96\u0aa8\u0ac0\u0a9c \u0ab8\u0a82\u0ab0\u0a95\u0acd\u0ab7\u0aa3\u0aa8\u0abe \u0a89\u0aaa\u0abe\u0aaf\u0acb \u0a9c\u0aa3\u0abe\u0ab5\u0acb.<\/a>\n<a class=\"q-link\" href=\"https:\/\/studyquell.com\/solution\/view?id=-OhP170Iazzo_Roz-Mj9\">(3) \u0ab5\u0abf\u0aa6\u0acd\u0aaf\u0ac1\u0aa4 \u0ab6\u0a95\u0acd\u0aa4\u0abf \u0ab5\u0abf\u0ab6\u0ac7 \u0a9f\u0ac2\u0a82\u0a95\u0aae\u0abe\u0a82 \u0ab2\u0a96\u0acb.<\/a>\n\n<div class=\"heading\">\u0ae8. \u0aa8\u0ac0\u0a9a\u0ac7\u0aa8\u0abe \u0aaa\u0acd\u0ab0\u0ab6\u0acd\u0aa8\u0acb\u0aa8\u0abe \u0a89\u0aa4\u0acd\u0aa4\u0ab0 \u0aae\u0ac1\u0aa6\u0acd\u0aa6\u0abe\u0ab8\u0ab0 \u0ab2\u0a96\u0acb :<\/div>\n<a class=\"q-link\" href=\"https:\/\/studyquell.com\/solution\/view?id=-OhP1HnJoN5ZjNnAIqVF\">(1) \u0a9a\u0ac2\u0aa8\u0abe\u0aa8\u0abe \u0a89\u0aaa\u0aaf\u0acb\u0a97\u0acb \u0a9c\u0aa3\u0abe\u0ab5\u0acb.<\/a>\n<a class=\"q-link\" href=\"https:\/\/studyquell.com\/solution\/view?id=-OhP1SQab92b-d0uaM_Z\">(2) \u0a85\u0aac\u0ab0\u0a96 \u0ab5\u0abf\u0ab6\u0ac7 \u0a9c\u0aa3\u0abe\u0ab5\u0acb.<\/a>\n<a class=\"q-link\" href=\"https:\/\/studyquell.com\/solution\/view?id=-OhIgrCp9uio2gIF-jf6\">(3) \u0aa4\u0abe\u0a82\u0aac\u0abe\u0aa8\u0ac0 \u0a89\u0aaa\u0aaf\u0acb\u0a97\u0abf\u0aa4\u0abe \u0a9c\u0aa3\u0abe\u0ab5\u0acb.<\/a>\n<a class=\"q-link\" href=\"https:\/\/studyquell.com\/solution\/view?id=-OhP1qyfaclua98IIW_C\">(4) \u0a96\u0aa8\u0ac0\u0a9c\u0acb\u0aa8\u0abe \u0ab5\u0ab0\u0acd\u0a97\u0ac0\u0a95\u0ab0\u0aa3 \u0ab5\u0abf\u0ab6\u0ac7 \u0ab2\u0a96\u0acb.<\/a>\n\n<div class=\"heading\"><a class=\"q-link\" href=\"https:\/\/studyquell.com\/solution\/view?id=-OhP2HMOwI_jQo9K595Z\">\u0ae9. \u0aa8\u0ac0\u0a9a\u0ac7\u0aa8\u0abe \u0aaa\u0acd\u0ab0\u0ab6\u0acd\u0aa8\u0acb\u0aa8\u0abe \u0a89\u0aa4\u0acd\u0aa4\u0ab0 \u0a9f\u0ac2\u0a82\u0a95\u0aae\u0abe\u0a82 \u0ab2\u0a96\u0acb :<\/a><\/div>\n<ul class=\"short-ans-list\">\n    <li>(1) \u2018\u0a86\u0aa7\u0ac1\u0aa8\u0abf\u0a95 \u0aaf\u0ac1\u0a97\u0aa8\u0ac7 \u0a96\u0aa8\u0ac0\u0a9c\u0aaf\u0ac1\u0a97 \u0a95\u0ab9\u0ac7 \u0a9b\u0ac7\u2019 \u0ab6\u0abe \u0aae\u0abe\u0a9f\u0ac7 ?<\/li>\n    <li>(2) \u0a86\u0a9c\u0ac7 \u0aac\u0abf\u0aa8\u0aaa\u0ab0\u0a82\u0aaa\u0ab0\u0abe\u0a97\u0aa4 \u0a8a\u0ab0\u0acd\u0a9c\u0abe\u0ab6\u0a95\u0acd\u0aa4\u0abf\u0aa8\u0acb \u0a89\u0aaa\u0aaf\u0acb\u0a97 \u0ab6\u0abe \u0aae\u0abe\u0a9f\u0ac7 \u0ab5\u0aa7\u0acd\u0aaf\u0acb \u0a9b\u0ac7 ?<\/li>\n    <li>(3) \u0ab2\u0acb\u0a96\u0a82\u0aa1\u0aa8\u0abe \u0aae\u0ac1\u0a96\u0acd\u0aaf \u0aaa\u0acd\u0ab0\u0abe\u0aaa\u0acd\u0aa4\u0abf\u0ab8\u0acd\u0aa5\u0abe\u0aa8\u0acb \u0a9c\u0aa3\u0abe\u0ab5\u0acb.<\/li>\n    <li>(4) \u0aad\u0abe\u0ab0\u0aa4\u0aae\u0abe\u0a82 \u0aae\u0ac7\u0a82\u0a97\u0ac7\u0aa8\u0ac0\u0a9d \u0a95\u0aaf\u0abe\u0a82 \u0a95\u0aaf\u0abe\u0a82 \u0ab0\u0abe\u0a9c\u0acd\u0aaf\u0acb\u0aae\u0abe\u0a82\u0aa5\u0ac0 \u0a89\u0aaa\u0ab2\u0aac\u0acd\u0aa7 \u0aac\u0aa8\u0acd\u0aaf\u0ac1\u0a82 \u0a9b\u0ac7 ?<\/li>\n<\/ul>\n\n<div class=\"heading\">\u0aea. \u0aa6\u0ab0\u0ac7\u0a95 \u0aaa\u0acd\u0ab0\u0ab6\u0acd\u0aa8\u0aa8\u0ac0 \u0aa8\u0ac0\u0a9a\u0ac7 \u0a86\u0aaa\u0ac7\u0ab2\u0abe \u0ab5\u0abf\u0a95\u0ab2\u0acd\u0aaa\u0acb\u0aae\u0abe\u0a82\u0aa5\u0ac0 \u0ab8\u0abe\u0a9a\u0acb \u0ab5\u0abf\u0a95\u0ab2\u0acd\u0aaa \u0aaa\u0ab8\u0a82\u0aa6 \u0a95\u0ab0\u0ac0 \u0a89\u0aa4\u0acd\u0aa4\u0ab0 \u0a86\u0aaa\u0acb :<\/div>\n\n<div class=\"mcq-q\">(1) \u0aaa\u0abe\u0ab2\u0aa8\u0aaa\u0ac1\u0ab0\u0aa8\u0ac0 \u0a8f\u0a95 \u0ab6\u0abe\u0ab3\u0abe \u0aa7\u0acb\u0ab0\u0aa3 10 \u0aa8\u0abe \u0ab5\u0abf\u0aa6\u0acd\u0aaf\u0abe\u0ab0\u0acd\u0aa5\u0ac0\u0a93\u0aa8\u0ac7 \u0aac\u0abe\u0aaf\u0acb\u0a97\u0ac7\u0ab8 \u0aaa\u0acd\u0ab2\u0abe\u0aa8\u0acd\u0a9f\u0aa8\u0ac1\u0a82 \u0aa8\u0abf\u0aa6\u0ab0\u0acd\u0ab6\u0aa8 \u0a95\u0ab0\u0abe\u0ab5\u0ab5\u0abe \u0a88\u0a9a\u0acd\u0a9b\u0ac7 \u0a9b\u0ac7, \u0aa4\u0acb \u0aa4\u0ac7 \u0ab8\u0acc\u0aa5\u0ac0 \u0aa8\u0a9c\u0ac0\u0a95\u0aa8\u0ac1\u0a82 \u0a95\u0aaf\u0ac1\u0a82 \u0ab8\u0acd\u0aa5\u0ab3 \u0aaa\u0ab8\u0a82\u0aa6 \u0a95\u0ab0\u0ab6\u0ac7 ?<\/div>\n(A) \u0aa7\u0ac1\u0ab5\u0abe\u0ab0\u0aa3 &nbsp; (B) <span class=\"correct-ans\">\u0aa6\u0abe\u0a82\u0aa4\u0ac0\u0ab5\u0abe\u0aa1\u0abe<\/span> &nbsp; (C) \u0aae\u0ac7\u0aa5\u0abe\u0aa3 &nbsp; (D) \u0a89\u0aa8\u0acd\u0aa6\u0acd\u0ab0\u0ac7\u0ab2\n\n<div class=\"mcq-q\">(2) \u0aad\u0ab5\u0abf\u0ab7\u0acd\u0aaf\u0aae\u0abe\u0a82 \u0aad\u0ac2\u0aa4\u0abe\u0aaa\u0ac0\u0aaf \u0a8a\u0ab0\u0acd\u0a9c\u0abe \u0ab6\u0a95\u0acd\u0aa4\u0abf\u0aa8\u0acb \u0a89\u0aaa\u0aaf\u0acb\u0a97 \u0a95\u0ab0\u0ac0 \u0ab6\u0a95\u0abe\u0aaf \u0aa4\u0ac7 \u0ab8\u0abe\u0ab0\u0ac1\u0a82 \u0aae\u0acb\u0a9c\u0aa3\u0ac0 \u0a95\u0ab0\u0ab5\u0abe \u0aad\u0abe\u0ab0\u0aa4 \u0ab8\u0ab0\u0a95\u0abe\u0ab0\u0aa8\u0abe \u0a95\u0ac7\u0a9f\u0ab2\u0abe\u0a95 \u0a85\u0aa7\u0abf\u0a95\u0abe\u0ab0\u0ac0\u0a93 \u0a97\u0ac1\u0a9c\u0ab0\u0abe\u0aa4\u0aa8\u0ac0 \u0aae\u0ac1\u0ab2\u0abe\u0a95\u0abe\u0aa4 \u0ab2\u0ac7\u0ab5\u0abe \u0aae\u0abe\u0a9f\u0ac7 \u0a9b\u0ac7. \u0aa8\u0ac0\u0a9a\u0ac7 \u0a9c\u0aa3\u0abe\u0ab5\u0ac7\u0ab2 \u0a9a\u0abe\u0ab0 \u0ab8\u0acd\u0aa5\u0ab3\u0acb \u0aaa\u0ac8\u0a95\u0ac0 \u0aa4\u0acd\u0ab0\u0aa3 \u0ab8\u0acd\u0aa5\u0ab3\u0acb\u0a8f \u0a9c\u0ab5\u0abe \u0a9c\u0ac7\u0a9f\u0ab2\u0acb \u0a9c \u0ab8\u0aae\u0aaf \u0aa4\u0ac7\u0aae\u0aa8\u0ac0 \u0aaa\u0abe\u0ab8\u0ac7 \u0a9b\u0ac7, \u0aa4\u0acb \u0a95\u0aaf\u0abe \u0ab8\u0acd\u0aa5\u0ab3\u0aa8\u0ac0 \u0aae\u0ac1\u0ab2\u0abe\u0a95\u0abe\u0aa4 \u0aa4\u0ac7\u0a93\u0a8f \u0a9f\u0abe\u0ab3\u0ab5\u0ac0 \u0a9c\u0acb\u0a88\u0a8f ?<\/div>\n(A) \u0aa4\u0ac1\u0ab2\u0ab8\u0ac0\u0ab6\u0acd\u0aaf\u0abe\u0aae &nbsp; (B) \u0a89\u0aa8\u0abe\u0a88 &nbsp; (C) <span class=\"correct-ans\">\u0ab8\u0abe\u0aaa\u0ac1\u0aa4\u0abe\u0ab0\u0abe<\/span> &nbsp; (D) \u0ab2\u0ab8\u0ac1\u0a82\u0aa6\u0acd\u0ab0\u0abe\n\n<div class=\"mcq-q\">(3) \u0aa8\u0ac0\u0a9a\u0ac7\u0aa8\u0abe\u0a82 \u0a9c\u0acb\u0aa1\u0a95\u0abe\u0a82 \u0ab8\u0abe\u0a9a\u0ac0 \u0ab0\u0ac0\u0aa4\u0ac7 \u0a9c\u0acb\u0aa1\u0ac0 \u0a89\u0aa4\u0acd\u0aa4\u0ab0 \u0ab6\u0acb\u0aa7\u0acb :<\/div>\n(a) \u0a9a\u0abe\u0a82\u0aa6\u0ac0, \u0aaa\u0acd\u0ab2\u0ac7\u0a9f\u0abf\u0aa8\u0aae &#8211; (3) \u0a95\u0ac0\u0aae\u0aa4\u0ac0 \u0aa7\u0abe\u0aa4\u0ac1\u0aae\u0aaf \u0a96\u0aa8\u0ac0\u0a9c <br>\n(b) \u0aae\u0ac7\u0a97\u0acd\u0aa8\u0ac7\u0ab6\u0abf\u0aaf\u0aae, \u0a9f\u0ac0\u0a9f\u0abe\u0aa8\u0abf\u0aaf\u0aae &#8211; (4) \u0ab9\u0ab2\u0a95\u0ac0 \u0aa7\u0abe\u0aa4\u0ac1\u0aae\u0aaf \u0a96\u0aa8\u0ac0\u0a9c <br>\n(c) \u0ab8\u0ac0\u0ab8\u0ac1\u0a82, \u0aa8\u0abf\u0a95\u0ab2 &#8211; (1) \u0ab8\u0abe\u0aae\u0abe\u0aa8\u0acd\u0aaf \u0a89\u0aaa\u0aaf\u0acb\u0a97\u0aae\u0abe\u0a82 \u0ab2\u0ac7\u0ab5\u0abe\u0aa4\u0ac1\u0a82 \u0a96\u0aa8\u0ac0\u0a9c <br>\n(d) \u0a9f\u0a82\u0a97\u0ab8\u0acd\u0a9f\u0aa8, \u0ab5\u0ac7\u0aa8\u0ac7\u0aa1\u0abf\u0aaf\u0aae &#8211; (2) \u0aae\u0abf\u0ab6\u0acd\u0ab0\u0aa7\u0abe\u0aa4\u0ac1\u0ab0\u0ac2\u0aaa\u0ac7 \u0ab5\u0aaa\u0ab0\u0abe\u0aa4\u0ac1\u0a82 \u0a96\u0aa8\u0ac0\u0a9c <br>\n(A) (a &#8211; 1), (b &#8211; 3), (c &#8211; 2), (d &#8211; 4) <br>\n(B) <span class=\"correct-ans\">(a &#8211; 3), (b &#8211; 4), (c &#8211; 1), (d &#8211; 2)<\/span> <br>\n(C) (a &#8211; 2), (b &#8211; 2), (c &#8211; 4), (d &#8211; 3) <br>\n(D) (a &#8211; 4), (b &#8211; 1), (c &#8211; 3), (d &#8211; 2)\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>12 \u0aad\u0abe\u0ab0\u0aa4: \u0a96\u0aa8\u0ac0\u0a9c \u0a85\u0aa8\u0ac7 \u0ab6\u0a95\u0acd\u0aa4\u0abf\u0aa8\u0abe \u0ab8\u0a82\u0ab8\u0abe\u0aa7\u0aa8\u0acb \u0ab8\u0acd\u0ab5\u0abe\u0aa7\u0acd\u0aaf\u0abe\u0aaf \u0ae7. \u0aa8\u0ac0\u0a9a\u0ac7\u0aa8\u0abe \u0aaa\u0acd\u0ab0\u0ab6\u0acd\u0aa8\u0acb\u0aa8\u0abe \u0a89\u0aa4\u0acd\u0aa4\u0ab0 \u0ab8\u0ab5\u0abf\u0ab8\u0acd\u0aa4\u0ab0 \u0ab2\u0a96\u0acb : (1) \u0a96\u0aa8\u0ac0\u0a9c\u0aa4\u0ac7\u0ab2 \u0ab5\u0abf\u0ab6\u0ac7 \u0ab5\u0abf\u0ab8\u0acd\u0aa4\u0abe\u0ab0\u0aaa\u0ac2\u0ab0\u0acd\u0ab5\u0a95<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[16,19,17,20],"tags":[21,22],"class_list":["post-547","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-gseb","category-social-science","category-std-10-gseb","category--solution","tag-std-10-social-science-solution","tag-svadhyay-solution"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/studyquell.com\/solution\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/547","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/studyquell.com\/solution\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/studyquell.com\/solution\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/studyquell.com\/solution\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/studyquell.com\/solution\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=547"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/studyquell.com\/solution\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/547\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":548,"href":"https:\/\/studyquell.com\/solution\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/547\/revisions\/548"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/studyquell.com\/solution\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=547"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/studyquell.com\/solution\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=547"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/studyquell.com\/solution\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=547"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}