પ્રસ્તાવના:

માનવ મન આદિકાળથી જ જિજ્ઞાસુ રહ્યું છે. તેને ગઈકાલનો અનુભવ છે અને આજની સ્થિતિનું જ્ઞાન છે, પરંતુ આવતીકાલ હંમેશા તેના માટે એક વણઉકેલ્યા કોયડા જેવી રહી છે. મનુષ્ય હંમેશા ઈચ્છતો આવ્યો છે કે જો તેને આવતીકાલની ખબર પડી જાય, તો તે દુનિયાનો સૌથી સુખી માણસ બની જાય. જ્યોતિષવિદ્યા, હસ્તરેખા કે કુંડળી દ્વારા તે હંમેશા ભવિષ્યના પડદા પાછળ જોવાનો પ્રયત્ન કરતો હોય છે. પરંતુ જરા વિચારો, જો ખરેખર મનુષ્ય પોતાનું સંપૂર્ણ ભાવિ જાણતો થઈ જાય, તો આ પૃથ્વી પરનું જીવન કેવું હશે? શું તે આશીર્વાદ હશે કે પછી કોઈ મોટો શાપ?

સંભવિત ફાયદાઓ (આશીર્વાદરૂપ પાસું):

જો મનુષ્ય પોતાનું ભાવિ જાણી શકે, તો અમુક અંશે તે ‘આશીર્વાદરૂપ’ સાબિત થઈ શકે. માણસ આવનારી આફતો માટે પહેલાથી જ સાવચેત થઈ જાય. જો કોઈ મોટી બીમારી કે અકસ્માત થવાનો હોય, તો તે સાવચેતી રાખી શકે. ખેડૂતને ખબર હોય કે ક્યારે દુષ્કાળ પડવાનો છે, તો તે અનાજનો સંગ્રહ કરી શકે. વેપારીને આવનારા આર્થિક સંકટની ખબર હોય તો તે બચી શકે. ટૂંકમાં, અનિષ્ટને ટાળવા માટે માણસ પાસે પૂરતો સમય હોય. જીવનમાં અનિશ્ચિતતાનો ભય દૂર થઈ જાય અને માણસ અત્યંત આયોજનબદ્ધ રીતે જીવી શકે.

ભવિષ્યનું જ્ઞાન: એક અભિશાપ:

પરંતુ, સિક્કાની બીજી બાજુ જોઈએ તો ભાવિનું જ્ઞાન મનુષ્ય માટે ‘શાપરૂપ’ વધુ સાબિત થાય. જીવનનો બધો જ આનંદ અને રોમાંચ તેની ‘અનિશ્ચિતતા’માં છે. જો કોઈને ખબર પડી જાય કે થોડા સમય પછી તેનું મૃત્યુ નિશ્ચિત છે, તો શું તે આજની ક્ષણો માણી શકશે? તેના જીવનમાંથી ઉત્સાહ ગાયબ થઈ જશે અને તે જીવતો હોવા છતાં લાશની જેમ ફરશે. જીવનમાં જે ‘સરપ્રાઈઝ’નો આનંદ છે, તે સાવ જ મરી પરવારશે.

વળી, જો આપણને પહેલેથી જ ખબર હોય કે આપણે સફળ થવાના જ છીએ, તો આપણે પુરુષાર્થ કરવાનું છોડી દઈશું. સંઘર્ષ વગરની સફળતામાં કોઈ મીઠાશ હોતી નથી. જો કોઈ વિદ્યાર્થીને ખબર હોય કે તે નાપાસ થવાનો જ છે, તો તે ભણવાની હિંમત હારી જશે. આમ, ભાવિનું જ્ઞાન મનુષ્યને આળસુ અથવા હતાશ બનાવી શકે છે.

કર્મ અને પ્રારબ્ધનો સંઘર્ષ:

જો ભાવિ નિશ્ચિત હોય અને આપણને તેની ખબર હોય, તો ‘કર્મ’નો મહિમા ઘટી જશે. માણસ એમ વિચારશે કે “જે થવાનું છે તે તો થવાનું જ છે, તો મહેનત શા માટે કરવી?” આ વિચારધારા દુનિયાની પ્રગતિ અટકાવી દેશે. ઈશ્વરે ભવિષ્ય પર પડદો રાખ્યો છે, તે તેની સૌથી મોટી કૃપા છે. અજાણ્યું ભવિષ્ય જ મનુષ્યને આશાવાદી બનાવે છે. “કાલે કંઈક સારું થશે” એ આશા જ માણસને આજે મહેનત કરવાની શક્તિ આપે છે.

ઉપસંહાર:

નિષ્કર્ષમાં એટલું જ કહી શકાય કે જીવન એ કોઈ ગણિતનો દાખલો નથી જેનો જવાબ પહેલેથી જ ખબર હોય. જીવન તો એક વહેતી નદી છે, જેના વળાંકોની આપણને ખબર નથી અને એ જ એની સુંદરતા છે. ભવિષ્ય જાણવાની લાલસા છોડીને જો આપણે વર્તમાનને સુધારવાનો પ્રયત્ન કરીએ, તો ભવિષ્ય આપોઆપ ઉજ્જવળ બની જશે. પુરુષાર્થ એ જ મનુષ્યના હાથમાં છે, પ્રારબ્ધ તો ઈશ્વરના હાથમાં જ રહે તે ઉચિત છે. જે દિવસે રહસ્ય ખતમ થઈ જશે, તે દિવસે જીવન જીવવાનો રસ પણ ખતમ થઈ જશે.