ગુજરાતના ગરબા અને ગરબી વિશે સવિસ્તર સમજૂતી આપો.

ગરબો શબ્દની વ્યુત્પત્તિ મૂળ સંસ્કૃત શબ્દ ‘ગર્ભ-દીપ’ પરથી થઈ છે. આ કલાનો મુખ્ય ખ્યાલ માટીના કોરેલા ઘડામાં દીવો પ્રગટાવી તેની આસપાસ ભક્તિભાવપૂર્વક નૃત્ય કરવાનો છે.

માટીના કાણાં પાડેલા ઘડાની અંદર દીવો મૂકી તેને માથા પર ધારણ કરી વર્તુળાકારે ફરવું અથવા તેની ચારે બાજુ તાલીઓના તાલે નૃત્ય કરવું, તેને ગુજરાતમાં ‘ગરબો’ કહેવામાં આવે છે.

સમગ્ર ગુજરાતમાં નવરાત્રી દરમિયાન એટલે કે આસો સુદ એકમથી નોમ સુધી (ક્યાંક દસમ કે શરદપૂનમ સુધી) ગરબાની રમઝટ જોવા મળે છે. આ તહેવાર આદ્યશક્તિ મા જગદંબા ની આરાધનાનો પવિત્ર અવસર છે.

સામાન્ય રીતે ગામના ચોક કે મેદાનની મધ્યમાં માતાજીની માંડવી સ્થાપિત કરવામાં આવે છે. સ્ત્રીઓ અને પુરુષો તેની ફરતે કુંડાળું વળીને ઢોલના ધબકારે અને પરંપરાગત ગીતોના તાલે ગરબા રમે છે.

ગરબા ગાવાની રીતમાં એક તાળી, બે તાળી, ત્રણ તાળી અને ચપટીનો ઉપયોગ થાય છે. ગરબા ગવડાવનાર અને ઝીલનારા સૌ ભેગા મળી ગીત, સ્વર અને તાલ નું સુંદર સંમિશ્રણ કરે છે. હાથના હિલોળા અને પદલાલિત્ય આ નૃત્યને આકર્ષક બનાવે છે.

ગુજરાતમાં ગવાતી ગરબી નો સીધો સંબંધ ભગવાન શ્રીકૃષ્ણની ભક્તિ સાથે રહેલો છે. ગરબી મુખ્યત્વે પુરુષપ્રધાન નૃત્ય તરીકે જાણીતી હતી, પરંતુ સમય જતાં તેમાં પણ પરિવર્તન આવ્યું છે.

ગુજરાતના પ્રખ્યાત ભક્તકવિ દયારામે ગોપીભાવે શ્રીકૃષ્ણના પ્રેમની અનેક રંગભરી ગરબીઓ રચી છે. આ ગરબીઓએ વર્ષોથી ગુજરાતની સ્ત્રીઓના કંઠને ગુંજતો રાખ્યો છે અને ભક્તિની લહેર પ્રસરાવી છે.

આધુનિક સમયમાં ગરબા માત્ર ધાર્મિક મહત્વ જ નહીં, પણ ગુજરાતની સાંસ્કૃતિક ઓળખ તરીકે વૈશ્વિક સ્તરે પણ પ્રખ્યાત થયા છે. યુનેસ્કો (UNESCO) દ્વારા પણ ગુજરાતના ગરબાને અમૂર્ત સાંસ્કૃતિક વારસામાં સ્થાન આપવામાં આવ્યું છે.