૩. નીચેના પ્રશ્નોના ઉત્તર ટૂંકમાં લખો
પ્રશ્ન ૧. ‘સંગીત રત્નાકર’ અને ‘સંગીત પારિજાત’ ગ્રંથોના રચયિતા પંડિતોનાં નામ જણાવો.
ઉત્તર: ‘સંગીત રત્નાકર’ ગ્રંથની રચના પંડિત સારંગદેવે કરી હતી, જ્યારે ‘સંગીત પારિજાત’ ગ્રંથના રચયિતા પંડિત અહોબલ છે.
પ્રશ્ન ૨. “કાંતણ” કળામાં કઈ પ્રક્રિયા કરવામાં આવે છે?
ઉત્તર: કાંતણ કળામાં રૂની પૂણીમાંથી ઝીણા તાંતણા ખેંચવામાં આવે છે અને સાથે જ તેમને વળ ચડાવીને એકબીજાની પકડમાં જોડી દેવામાં આવે છે, જેથી એક મજબૂત અને લાંબો દોરો તૈયાર થાય છે.
પ્રશ્ન ૩. લોથલના કારીગરો ધાતુઓમાંથી કઈ કઈ વસ્તુઓ બનાવતા હતા?
ઉત્તર: લોથલના કુશળ કારીગરો તાંબા અને કાંસા જેવી ધાતુઓમાંથી દાતરડાં, શારડીઓ, વળાંકવાળી કરવત, આરા અને સોય જેવા ઓજારો બનાવતા હતા. આ ઉપરાંત તેઓ પૂજાના પાત્રો, મૂર્તિઓ, વાસણો અને યુદ્ધ માટેના શસ્ત્રો પણ તૈયાર કરતા હતા.
પ્રશ્ન ૪. હડપ્પાના લોકો માટીનાં વાસણો પર કેવી ભાત પાડતા હતા?
ઉત્તર: હડપ્પા સંસ્કૃતિના લોકો માટીના વાસણોને સુશોભિત કરવા માટે તેના પર ફૂલછોડ અને વિવિધ ભૌમિતિક રેખાંકનો (Geometric designs) ની સુંદર ભાત પાડતા હતા.
પ્રશ્ન ૫. ભવાઈ કલા વિશે ટૂંકી માહિતી આપો.
ઉત્તર: ભવાઈ એ ગુજરાતની આશરે ૭૦૦ વર્ષ જૂની અને અત્યંત લોકપ્રિય નાટ્યકલા છે, જેની શરૂઆત અસાઈત ઠાકરે કરી હતી.
- શાસ્ત્રકારોએ તેને ‘ભાવપ્રધાન નાટકો’ તરીકે ઓળખાવ્યા છે. આ કલામાં રંગલો અને રંગલી જેવા પાત્રો મનોરંજન સાથે સામાજિક સંદેશ આપે છે.
- ભવાઈમાં મોટેભાગે પડદાનો ઉપયોગ થતો નથી અને તે ભૂંગળ વાદ્યના સંગીત સાથે ભજવવામાં આવે છે. તેમાં રામદેવનો વેશ, ઝંડા ઝુલણનો વેશ વગેરે જાણીતા છે.
- આ કલા દ્વારા સમાજમાં કન્યા કેળવણી અને ‘બેટી બચાવો’ જેવા સામાજિક કુરિવાજો સામે જાગૃતિ લાવવાનું કાર્ય પણ કરવામાં આવે છે.