“વૈષ્ણવજન તો તેને કહીએ, જે પીડ પરાઈ જાણે રે,પરદુઃખે ઉપકાર કરે તોયે, મન અભિમાન ન આણે રે,”

પ્રસ્તાવના

નરસિંહ મહેતાના આ અમર પદમાં સાચા ભક્ત એટલે કે ‘વૈષ્ણવજન’ના લક્ષણોનું નિરૂપણ કરવામાં આવ્યું છે. પ્રસ્તુત પંક્તિમાં કવિએ વૈષ્ણવજનના સૌથી મોટા ગુણ—’પરદુઃખભંજન’—વિશે સમજાવ્યું છે.

ઉત્તર

પ્રસ્તુત પંક્તિ વૈષ્ણવજનનો મહિમા ગાય છે. માત્ર વિષ્ણુની ભક્તિ કરવી કે તેમનું ચિંતન કરવું એટલે જ વૈષ્ણવજન નથી. જગતમાં પોતાનાં દુઃખોનાં ગાણાં ગાનારા અને પ્રભુ પાસે ફરિયાદ કરનારા તો ઘણા લોકો છે.

સાચો વૈષ્ણવજન તે છે, જેનું હૃદય બીજાનાં દુઃખ જોઈને દ્રવી ઉઠે છે. તે માત્ર દુઃખ જોઈને દુઃખી નથી થતો, પરંતુ તે દુઃખોને દૂર કરવા માટે પોતાની જાતને સમર્પિત કરી દે છે. સૌથી મહત્વની વાત એ છે કે, કોઈનું દુઃખ દૂર કર્યા પછી તે વ્યક્તિના મનમાં ક્યારેય ‘મેં કંઈક કર્યું છે’ એવો ઉપકારનો ભાવ આવતો નથી, એટલે કે તે ક્યારેય અભિમાન કરતો નથી.

ઉપસંહાર

આમ, નરસિંહ મહેતાએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે સાચો ભક્ત એ જ છે, જે માનવતાની સેવાને જ ઈશ્વરસેવા માને છે અને નિઃસ્વાર્થ ભાવે પરોપકાર કરે છે.