વાઉચિંગનો અર્થ અને ધ્યાનમાં રાખવાની બાબતો
૧. વાઉચિંગનો અર્થ અને વ્યાખ્યા:
તમારા દસ્તાવેજ મુજબ, વાઉચિંગ એટલે હિસાબી ચોપડાઓમાં થયેલી નોંધોની દસ્તાવેજી પુરાવાઓ સાથેની તપાસ.
- • વ્યાખ્યા: હિસાબી ચોપડે લખાયેલા વ્યવહારો સાચા છે અને તેની મંજૂરી યોગ્ય રીતે લેવામાં આવી છે તેની ખાતરી કરવા માટે વાઉચર, રસીદ, બિલ, કરાર વગેરે પુરાવાઓની હિસાબી ચોપડા સાથેની તપાસને ‘વાઉચિંગ’ કહે છે.
- • મહત્વ: વાઉચિંગ એ ઓડિટિંગનો આત્મા છે. જો વાઉચિંગ મજબૂત હોય, તો જ ઓડિટિંગ સાચું ગણાય.
૨. વાઉચિંગ તપાસતી વખતે ધ્યાનમાં રાખવાની બાબતો:
ઓડિટરે જ્યારે વાઉચિંગનું કાર્ય કરવું હોય ત્યારે નીચે મુજબની ૧૦ થી ૧૨ મુખ્ય બાબતો ધ્યાનમાં રાખવી જોઈએ:
• વાઉચરનું નામ: વાઉચર હંમેશા જે-તે સંસ્થા કે કંપનીના નામે જ હોવું જોઈએ. જો કોઈ અંગત વ્યક્તિના નામે બિલ હોય, તો તે ધંધાનો ખર્ચ ગણી શકાય નહીં.
• તારીખની તપાસ: વાઉચર પરની તારીખ જે-તે નાણાકીય વર્ષની જ હોવી જોઈએ. પાછલા વર્ષના કે આવતા વર્ષના બિલ ચાલુ વર્ષના હિસાબમાં ન હોવા જોઈએ.
• રકમ (આંકડા અને શબ્દોમાં): વાઉચર પર લખેલી રકમ આંકડામાં અને શબ્દોમાં સરખી હોવી જોઈએ જેથી છેકછાક થવાની શક્યતા ન રહે.
• મંજૂરી અને સહી: દરેક વાઉચર પર જવાબદાર અધિકારીની મંજૂરીની સહી હોવી જોઈએ. બિન-અધિકૃત વાઉચર માન્ય ગણાય નહીં.
• રેવન્યુ સ્ટેમ્પ: કાયદા મુજબ જો કોઈ ચોક્કસ રકમ (જેમ કે ₹૫૦૦૦ થી વધુ) થી વધારેની ચુકવણી હોય, તો તેના પર યોગ્ય કિંમતનો રેવન્યુ સ્ટેમ્પ લગાડેલો હોવો જોઈએ.
• ખર્ચનો પ્રકાર: ઓડિટરે જોવું જોઈએ કે ખર્ચ મહેસૂલી છે કે મૂડી ખર્ચ. મૂડી ખર્ચને મહેસૂલી ખર્ચમાં ગણીને નફો ઘટાડવામાં તો નથી આવ્યો ને, તેની તપાસ કરવી.
• વાઉચરનો ક્રમ: બધા જ વાઉચરો ક્રમવાર ફાઈલ કરેલા હોવા જોઈએ. જો કોઈ ક્રમ ખૂટતો હોય, તો તેની પૂછપરછ કરવી જોઈએ.
• રદ થયેલા વાઉચરો: જો કોઈ વ્યવહાર રદ થયો હોય, તો તેનું રદ થયેલું (Cancelled) વાઉચર પણ ફાઈલમાં હોવું જોઈએ.
• તપાસ કર્યાની નિશાની (Tick Mark): જે વાઉચરની તપાસ થઈ જાય, તેના પર ઓડિટરે પોતાની ખાસ નિશાની કરવી જોઈએ.
• GST અને અન્ય ટેક્સ: બિલમાં GST ની ગણતરી યોગ્ય રીતે થઈ છે કે નહીં તે જોવું જોઈએ.
• મૂળ દસ્તાવેજ: ઓડિટરે હંમેશા અસલ (Original) વાઉચર જ આગ્રહ રાખવો જોઈએ, નકલ કે ફોટોકોપી પર વિશ્વાસ ન કરવો જોઈએ.
૪. નિષ્કર્ષ: વાઉચિંગ એ ઓડિટિંગનો પાયો છે. જો ઓડિટર ઉપર મુજબની બાબતોમાં બેદરકારી દાખવે, તો હિસાબોમાં રહેલી મોટી છેતરપિંડી પકડાઈ શકતી નથી. તેથી, ઓડિટરે અત્યંત કાળજીપૂર્વક અને કુશળતાથી વાઉચિંગનું કાર્ય કરવું જોઈએ.