“સ્વાસ્થ્યનું સરનામું એટલે રમતગમતનું મેદાન.”
પ્રસ્તાવના: તંદુરસ્ત શરીર, તંદુરસ્ત મન
માનવ જીવન એ પ્રવૃત્તિઓનો સંગમ છે. જીવનમાં શિક્ષણ જેટલું જ મહત્વનું સ્થાન રમતગમતનું પણ છે. કહેવાય છે કે, ‘તંદુરસ્ત શરીરમાં જ તંદુરસ્ત મનનો વાસ હોય છે.’ જો શરીર સ્વસ્થ નહીં હોય તો બુદ્ધિ ગમે તેટલી તેજ હોય પણ તે પૂરેપૂરો વિકાસ સાધી શકતી નથી. રમતગમત એ માત્ર મનોરંજનનું સાધન નથી, પણ તે જીવન જીવવાની એક અનોખી કળા છે જે આપણને શિસ્ત, એકતા અને સંઘર્ષની શીખ આપે છે.
શારીરિક અને માનસિક લાભ
રમતગમતના સૌથી સીધા અને દેખીતા લાભ શારીરિક છે. નિયમિત રમતો રમવાથી લોહીનું ભ્રમણ વધે છે, સ્નાયુઓ મજબૂત બને છે અને શરીર સુદ્રઢ રહે છે. આજના જમાનામાં વધતું જતું મેદસ્વીપણું (Obesity) અને તણાવ સામે લડવાનું સૌથી શક્તિશાળી હથિયાર રમતગમત છે. મેદાન પર પરસેવો પાડવાથી મન પ્રફુલ્લિત થાય છે અને આખો દિવસ સ્ફૂર્તિ જળવાઈ રહે છે. આઉટડોર રમતો જેવી કે ક્રિકેટ, ફૂટબોલ, ખો-ખો કે કબડ્ડીથી શરીરની રોગપ્રતિકારક શક્તિમાં પણ નોંધપાત્ર વધારો થાય છે.
જીત્યા પછી અભિમાન ન કરવું એનું નામ સાચી ખુશી.”
ચારિત્ર્ય ઘડતર અને ખેલદિલી
રમતગમત આપણને જે શીખવે છે તે કદાચ પુસ્તકો નથી શીખવી શકતા. રમતના મેદાનમાં વિજય મળે ત્યારે નમ્રતા અને પરાજય મળે ત્યારે ધીરજ રાખવાની કેળવણી મળે છે. રમત આપણને ‘હાર પચાવતા’ શીખવે છે, જે જીવનના મોટા સંઘર્ષોમાં ખૂબ કામ લાગે છે. ખેલાડીમાં ક્યારેય ઈર્ષ્યા કે દ્વેષની ભાવના હોવી જોઈએ નહીં, બલ્કે સામા પક્ષની આવડતને બિરદાવવાની ઉદારતા હોવી જોઈએ. આ જ સાચી ‘ખેલદિલી’ (Sportsmanship) છે.
શિસ્ત અને સમૂહ ભાવના
કોઈ પણ રમત નિયમો વગર રમી શકાતી નથી. આ નિયમોનું પાલન ખેલાડીમાં શિસ્ત (Discipline) ના ગુણો કેળવે છે. વધુમાં, ટીમ ગેમ્સ (જેમ કે હોકી કે વોલીબોલ) માં ખેલાડીએ પોતાની અંગત સિદ્ધિ કરતા ‘ટીમ’ ના વિજયને પ્રાધાન્ય આપવું પડે છે. આનાથી સમૂહ ભાવના અને એકતાના સંસ્કારો દ્રઢ થાય છે. એકબીજા સાથે સહકાર સાધીને કામ કરવાની આ આવડત જ્યારે વિદ્યાર્થીના વ્યાવસાયિક જીવનમાં આવે છે, ત્યારે તે તેને એક સફળ લીડર બનાવે છે.
વર્તમાન સમયની જરૂરિયાત
આજના ડિજિટલ યુગમાં બાળકો અને યુવાનો મેદાન છોડીને મોબાઈલ અને વિડિયો ગેમ્સ પાછળ પાગલ બન્યા છે. આના કારણે શારીરિક નબળાઈ અને માનસિક બેચેની વધી રહી છે. માબાપોએ સમજવાની જરૂર છે કે જો બાળક મેદાનમાં જશે તો જ તેનો સર્વાંગી વિકાસ થશે. સરકાર દ્વારા પણ હવે ‘ખેલ મહાકુંભ’ જેવા આયોજનો દ્વારા રમતગમતને પ્રોત્સાહન આપવામાં આવે છે, જે ખૂબ જ આવકારદાયક છે.
પણ મનથી હારેલો માણસ ક્યારેય જીતી શકતો નથી.”
ઉપસંહાર
નિષ્કર્ષમાં એટલું જ કહી શકાય કે રમતગમત એ જીવનની પાઠશાળા છે. તે આપણને હસીને હારવાનું અને મહેનત કરીને જીતવાનું શીખવે છે. જે દેશનું યુવાધન રમતના મેદાનમાં સક્રિય હશે, તે દેશનું ભવિષ્ય ઉજ્જવળ હશે. ચાલો, આપણે સહુ સંકલ્પ કરીએ કે અભ્યાસની સાથે રમતગમતને પણ પૂરતું મહત્વ આપીશું અને એક તંદુરસ્ત અને ગૌરવશાળી ભારતનું નિર્માણ કરીશું.