“અનેકતામાં એકતા એ જ ભારતની વિશેષતા,
વિવિધ ફૂલોના મેળાવડાથી જ શોભે ભારતની બાગબાની.”
પ્રસ્તાવના:
ભારત એક વિશાળ અને વૈવિધ્યસભર દેશ છે. કાશ્મીરથી કન્યાકુમારી અને કચ્છથી કામરૂપ સુધી ફેલાયેલા આ દેશમાં ડગલે ને પગલે ભાષા, પહેરવેશ, ખાનપાન અને ધર્મ બદલાય છે. તેમ છતાં, આટલી વિવિધતા વચ્ચે પણ જે અતૂટ તાંતણો આપણને સૌને જોડી રાખે છે, તેનું નામ છે ‘રાષ્ટ્રીય એકતા’. રાષ્ટ્રીય એકતા એટલે માત્ર ભૌગોલિક સીમાઓનું જોડાણ નહીં, પરંતુ ૧૪૦ કરોડ ભારતીયોના હૃદયનું જોડાણ. જેવી રીતે ગંગા, યમુના અને સરસ્વતી અલગ હોવા છતાં સાગરમાં મળીને એક થઈ જાય છે, તેવી જ રીતે ભારતના વિવિધ સમુદાયો ‘ભારતીય‘ તરીકે ઓળખાય છે.
ભારતમાં એકતાનું રૂપ અજોડ છે. અહીં દિવાળીની રોશનીમાં મુસ્લિમ ભાઈઓ હર્ષ અનુભવે છે અને ઈદની મીઠાઈનો આનંદ હિન્દુઓ માણે છે. આપણે ત્યાં પંજાબનો ભાંગડા હોય કે ગુજરાતના ગરબા, આખું ભારત તેમાં ઝૂમે છે. આપણો રાષ્ટ્રધ્વજ ‘ત્રિરંગો’ અને રાષ્ટ્રગીત ‘જન ગણ મન‘ આપણી એકતાના જીવંત પ્રતીકો છે. ભલે આપણી બોલી અલગ હોય, પણ આપણો રાષ્ટ્રપ્રેમ એક જ સૂરમાં ગવાય છે.
પરંતુ, દુર્ભાગ્યે આજે સમાજમાં ‘પ્રાંતવાદનું ઝેર‘ ફેલાઈ રહ્યું છે. “હું પહેલા ગુજરાતી, હું પહેલા પંજાબી કે મરાઠી” એવી સંકુચિત માનસિકતા રાષ્ટ્રીય એકતા માટે જોખમરૂપ છે. રાજકીય સ્વાર્થ અને જ્ઞાતિવાદના નામે લોકોમાં ભેદભાવ ઊભા કરવામાં આવે છે. આ પ્રાંતવાદનું ઝેર દેશને અંદરથી પોલો કરી દે છે. આપણે યાદ રાખવું જોઈએ કે જો દેશ સલામત હશે તો જ આપણો પ્રાંત કે આપણો ધર્મ સલામત રહેશે. ઇતિહાસ સાક્ષી છે કે જ્યારે પણ આપણે અંદરોઅંદર લડ્યા છીએ, ત્યારે વિદેશી આક્રમણખોરોએ તેનો ફાયદો ઉઠાવ્યો છે.
રાષ્ટ્રીય એકતાનું મહત્ત્વ મુશ્કેલીના સમયે વધુ સ્પષ્ટ થાય છે. જ્યારે સરહદ પર દુશ્મન આક્રમણ કરે છે અથવા દેશમાં કોઈ કુદરતી આફત આવે છે, ત્યારે જ્ઞાતિ-જાતિના ભેદ ભૂલીને આખો દેશ એક થઈ જાય છે. ૧૯૬૨ કે ૧૯૭૧ના યુદ્ધ સમયે જે એકતા ભારતીયોએ બતાવી હતી, તે વિશ્વ માટે એક મિસાલ હતી. વિદેશી શક્તિઓ હંમેશા આપણી એકતાને તોડવાનો પ્રયત્ન કરે છે, પણ ભારતીયોની મજબૂત એકતા સામે તેઓ હંમેશા પરાસ્ત થયા છે.
એકતા માટે જરૂરી પ્રયાસો અત્યારે ખૂબ જ અનિવાર્ય છે. શિક્ષણમાં રાષ્ટ્રીય ભાવના જાગૃત કરવી જોઈએ. યુવાનોએ સોશિયલ મીડિયા પર ફેલાતી અફવાઓથી બચવું જોઈએ અને દેશહિતને સર્વોપરી ગણવું જોઈએ. દેશના રહેવાસીઓની સમજદારી એ જ દેશની સાચી તાકાત છે. જો આપણે સહિષ્ણુતા કેળવીશું અને એકબીજાના ધર્મ-સંસ્કૃતિનો આદર કરીશું, તો દુનિયાની કોઈ શક્તિ ભારતને તોડી શકશે નહીં.
ઉપસંહાર:
નિષ્કર્ષમાં એટલું જ કહી શકાય કે રાષ્ટ્રીય એકતા એ કોઈ સૂત્ર નથી, પણ આપણી જીવનશૈલી હોવી જોઈએ. સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલે રજવાડાંઓને એક કરીને જે ‘અખંડ ભારત’નું નિર્માણ કર્યું હતું, તેને સાચવી રાખવાની જવાબદારી આપણા સૌની છે. આપણે સૌ પથ્થર બનીને નહીં, પણ સિમેન્ટ બનીને એકબીજા સાથે જોડાયેલા રહીએ તે જરૂરી છે. જે દિવસે દરેક ભારતીય પોતાની જાતને માત્ર ‘ભારતીય’ માનતો થશે, તે દિવસે ભારતને જગતગુરુ બનતા કોઈ રોકી શકશે નહીં.
“હિન્દુ, મુસ્લિમ, શિખ, ઈસાઈ, અમે સૌ છીએ ભાઈ-ભાઈ,
એકતાની આ તાકાત જ છે ભારત માતાની સાચી કમાઈ.”