વૃક્ષો વાવો, પર્યાવરણ બચાવો

પ્રસ્તાવના: પ્રકૃતિનું અનમોલ ઘરેણું

પ્રકૃતિના ખોળે ખીલેલી માનવ સંસ્કૃતિમાં વૃક્ષોનું સ્થાન સર્વોપરી છે. પૃથ્વી પર જીવસૃષ્ટિનું અસ્તિત્વ અને સૌંદર્ય જો કોઈને આભારી હોય તો તે વૃક્ષો છે. ભગવાન બુદ્ધે સત્ય જ કહ્યું છે કે, “વૃક્ષ એક અદભૂત સજીવ છે જે ખોરાક અને આશ્રય આપવા બદલ કોઈ અપેક્ષા રાખતું નથી અને પોતાને કુહાડી મારનારને પણ શીતળ છાંયડો આપે છે.” વૃક્ષો એ ધરતી માતાના શણગાર સમાન છે. જે ધરતી પર લીલાછમ વૃક્ષો નથી તે ધરતી શ્મશાન જેવી ઉજ્જડ અને ભયાનક ભાસે છે.

વૃક્ષો: માનવજાતના સાચા મિત્ર

વૃક્ષો અને માનવી વચ્ચેનો સંબંધ આદિકાળથી અતૂટ રહ્યો છે. વૃક્ષો આપણને પ્રાણવાયુ (ઓક્સિજન) આપીને જીવતદાન આપે છે. આપણે શ્વાસમાં જે ઝેરી કાર્બન ડાયોક્સાઈડ બહાર કાઢીએ છીએ, વૃક્ષો તેને શોષી લે છે અને બદલામાં આપણને શુદ્ધ હવા આપે છે. આ પ્રકાશસંશ્લેષણની પ્રક્રિયા જ પૃથ્વી પર જીવનચક્રને ગતિમાન રાખે છે. જો વૃક્ષો ન હોય તો પૃથ્વી એક ધગધગતા લાલ ગોળા જેવી બની જાય, જ્યાં જીવન અશક્ય હોય.

વૃક્ષોના અનેકવિધ લાભ

વૃક્ષો આપણને માત્ર હવા જ નહીં, પણ જીવવા માટે જરૂરી એવી તમામ વસ્તુઓ પૂરી પાડે છે. તે આપણને મીઠાં ફળો, સુંદર ફૂલો, ગુંદર, લાકડું અને કાળઝાળ ગરમીમાં શાંતિદાયક છાંયડો આપે છે. વૃક્ષો વરસાદ લાવવામાં નિમિત્ત બને છે અને વાદળોને ઠંડા પાડે છે. તે જમીનનું ધોવાણ અટકાવે છે અને પોતાની જડો દ્વારા ધરતીની ફળદ્રુપતા સાચવે છે. ઔષધિની દ્રષ્ટિએ જોઈએ તો લીમડો, અર્જુન, તુલસી અને આસોપાલવ જેવા વૃક્ષો માનવજાત માટે આશીર્વાદરૂપ છે. વળી, અસંખ્ય પક્ષીઓ માટે તો વૃક્ષો એક આખું વિશ્વ છે.

આધુનિકતાનો આંધળો વિકાસ અને વિનાશ

પરંતુ અફસોસની વાત એ છે કે, આજના સ્વાર્થી માનવીએ વિકાસના નામે વિનાશ નોતર્યો છે. વધતી જતી વસ્તી અને શહેરીકરણને કારણે જંગલો કપાવા લાગ્યા છે. પરિણામે ‘ગ્લોબલ વોર્મિંગ’ અને ‘ક્લાઈમેટ ચેન્જ’ જેવી ગંભીર સમસ્યાઓ ઉભી થઈ છે. ઓઝોનના પડમાં ગાબડાં પડવા અને ઋતુચક્ર ખોરવાઈ જવું એ પૃથ્વીના વિનાશના એંધાણ છે. અકાળે વરસાદ, ભયાનક વાવાઝોડા અને વધતું જતું તાપમાન એ બતાવે છે કે આપણે પ્રકૃતિ સાથે કેટલા ચેડાં કર્યા છે.

વૃક્ષારોપણ: આપણી પવિત્ર ફરજ

આપણી સંસ્કૃતિમાં તો વૃક્ષને ‘દેવ’ માનવામાં આવે છે. વડ, પીપળો અને તુલસીનું પૂજન એ જ દર્શાવે છે કે આપણે પ્રકૃતિના પૂજક છીએ. હવે સમય પાકી ગયો છે કે આપણે માત્ર કાગળ પર નહીં પણ ખરેખર જમીન પર કામ કરીએ. દરેક વ્યક્તિએ પોતાના જીવનમાં ઓછામાં ઓછું એક વૃક્ષ વાવી તેનું જતન કરવું જોઈએ. શાળાઓ, સોસાયટીઓ, પડતર જમીન અને રસ્તાઓની બંને બાજુએ વૃક્ષોનું વાવેતર કરવું જોઈએ. જો આપણે આજે જાગૃત નહીં થઈએ, તો આવનારી પેઢીને આપણે માત્ર પ્રદૂષણ અને ગરમી જ ભેટમાં આપી શકીશું.

ઉપસંહાર: હરિયાળી પૃથ્વી, સુરક્ષિત ભવિષ્ય

નિષ્કર્ષમાં એટલું જ કહી શકાય કે વૃક્ષો એ ઈશ્વર દ્વારા માનવજાતને આપવામાં આવેલી શ્રેષ્ઠ અને જીવંત ભેટ છે. જો આપણે પૃથ્વીને આવનારી પેઢી માટે સુરક્ષિત અને રહેવાલાયક રાખવી હોય, તો ‘વૃક્ષો વાવો અને પર્યાવરણ બચાવો’ ના મંત્રને હૃદયમાં ઉતારવો પડશે. માત્ર વૃક્ષો વાવવા પૂરતું નથી, પણ તેનું સંતાનની જેમ જતન કરવું એ પણ આપણી નૈતિક ફરજ છે. ચાલો, આપણે સહુ સાથે મળીને શપથ લઈએ કે આપણી આસપાસની ધરતીને લીલીછમ, સુંદર અને સ્વાસ્થ્યપ્રદ બનાવીશું.