Solution

ધોરણ 10 સામાજિક વિજ્ઞાન: બોર્ડ પરીક્ષા માટે IMP ચિત્ર આધારિત પ્રશ્નો ના જવાબ

Master GSEB Std 10 Social Science image-based questions! Get top IMP picture questions for 2026 board exams.

GSEB Expert

Jul 01, 2026 - 12:00

GSEB Std 10 IMP: Ancient Nalanda Vidyapith notes. પ્રાચીન નાલંદા વિદ્યાપીઠની સંપૂર્ણ માહિતી.

3 / 11

3. પ્રાચીન સ્તૂપ/વિદ્યાપીઠના ખંડેર

🏛️ પ્રાચીન નાલંદા વિદ્યાપીઠ : ભારતનું મહાન વિદ્યાધામ

બોર્ડની પરીક્ષા માટે પ્રાચીન નાલંદા વિદ્યાપીઠનો પ્રશ્ન ખૂબ જ અગત્યનો છે. તેની વિસ્તૃત અને મુદ્દાસર માહિતી નીચે મુજબ છે:

📍 ૧. ભૌગોલિક સ્થાન: પ્રાચીન નાલંદા વિદ્યાપીઠ બિહારના પટણા જિલ્લાના બડગાંવ નામના ગામ પાસે આવેલી છે.

🕉️ ૨. ધાર્મિક મહત્ત્વ: ભારતીય સંસ્કૃતિમાં બૌદ્ધ અને જૈન પરંપરામાં નાલંદાનું ઘણું મહત્ત્વ છે. આ પ્રાચીન વિદ્યાપીઠમાં મહાવીર સ્વામીએ ચૌદ ચાતુર્માસ કર્યા હોવાથી આ સ્થળ જૈનતીર્થ પણ બન્યું હતું.

👑 ૩. સ્થાપના અને વિકાસ: પાંચમી સદીમાં રાજા કુમારગુપ્તે અહીં એક વિહાર બંધાવેલ, ત્યારબાદ તેની પ્રસિદ્ધિમાં ખૂબ વધારો થયો હતો. ઈ.સ.ની પાંચમીથી અગિયારમી સદી સુધી નાલંદા શિક્ષણના સર્વોત્તમ સ્થાને હતી.

📚 ૪. ભવ્ય પુસ્તકાલય (ધર્મગંજ): અહીં હજારો હસ્તલિખિત ગ્રંથોના અમૂલ્ય ભંડારો હતા. આ ગ્રંથાલયવાળો વિસ્તાર 'ધર્મગંજ' તરીકે ઓળખાતો હતો. તે સમયે ભારતમાં વિશ્વભરમાં શ્રેષ્ઠતમ ગણાય તેવાં ગ્રંથાલયો અહીં હતાં.

🎓 ૫. આંતરરાષ્ટ્રીય ખ્યાતિ અને વિદ્યાર્થીઓ: અભ્યાસ અને સંશોધન કરવા માટે દેશ-વિદેશમાંથી અનેક વિદ્યાર્થીઓ અહીં આવતા. નાલંદામાંથી ભણીને બહાર નીકળેલ વિદ્યાર્થી ભારતનો આદર્શ વિદ્યાર્થી ગણાતો.

🚶 ૬. ચીની મુસાફર યુઅન-શ્વાંગ: ચીની મહાન મુસાફર યુઅન-શ્વાંગે ૭મી સદીમાં અહીંની મુલાકાત લીધી હતી. આ મુસાફર અહીંથી ૬૫૭ હસ્તલિખિત ગ્રંથો પોતાની સાથે ચીન લઈ ગયો હતો.

🏢 ૭. માળખાગત સુવિધાઓ: મહાવિદ્યાલયમાં સાત મોટા ખંડો હતા અને વ્યાખ્યાન (લેક્ચર) માટેના ત્રણસો (૩૦૦) ખંડો હતા. વિદ્યાર્થીઓના રહેવા માટે ખાસ મઠો બાંધવામાં આવ્યા હતા.

🍽️ ૮. નિઃશુલ્ક શિક્ષણ અને ભોજન: વિદ્યાપીઠના નિર્વાહ માટે અનેક ગામો દાનમાં મળ્યાં હતાં. ગામોની આવકમાંથી વિદ્યાર્થીઓને ભોજન અને વસ્ત્રો વિના મૂલ્યે (Free) પૂરાં પાડવામાં આવતાં.

💡 બોર્ડ પરીક્ષા ટિપ: 'ધર્મગંજ', 'કુમારગુપ્ત', અને 'યુઅન-શ્વાંગ (657 ગ્રંથો)' જેવા શબ્દો જવાબમાં અવશ્ય હાઇલાઇટ કરો!

🏛️ Ancient Nalanda University : The Pride of India

For the GSEB Std 10 Board Exams, Nalanda Vidyapith is a crucial topic. Here is a detailed and highly scoring explanation:

📍 1. Location: The ancient Nalanda University is located near Badgaon village in the Patna district of Bihar.

🕉️ 2. Religious Significance: Nalanda holds great importance in the Buddhist and Jain traditions of Indian culture. Because Mahavir Swami performed fourteen 'Chaturmas' here, it also became a highly revered Jain pilgrimage site.

👑 3. Foundation and Growth: In the 5th century, King Kumaragupta built a Vihara (monastery) here, after which its fame multiplied. From the 5th to the 11th century, it was known as the best center of education.

📚 4. The Grand Library (Dharmaganj): It possessed invaluable treasures of thousands of handwritten manuscripts. The library area was known as 'Dharmaganj'. At that time, it had libraries considered among the best in the world.

🎓 5. Global Recognition & Students: Students from all over the world came here for study and research. A student who graduated from Nalanda was considered an ideal student of India.

🚶 6. Chinese Traveler Hiuen Tsang: The great Chinese traveler Hiuen Tsang (Yuan Chwang) visited in the 7th century. He took 657 handwritten manuscripts with him back to China.

🏢 7. Outstanding Infrastructure: The university campus had seven huge halls and 300 rooms for lectures. Special monasteries (maths) were built for the students' accommodation.

🍽️ 8. Free Education and Sustenance: Many villages were donated for the sustenance of the university. Using the income from these villages, students were provided with food and clothing free of charge.

💡 Board Exam Tip: Make sure to highlight key terms like 'Dharmaganj', 'Kumaragupta', and 'Hiuen Tsang (657 manuscripts)' to score full marks!

Tags: