ધોરણ 10 સામાજિક વિજ્ઞાન: બોર્ડ પરીક્ષા માટે IMP ચિત્ર આધારિત પ્રશ્નો ના જવાબ
Master GSEB Std 10 Social Science image-based questions! Get top IMP picture questions for 2026 board exams.
5 / 11
5. ડાંગર/ચોખાની ખેતી (Paddy / ડાંગર)
🌾 ભારતનો સૌથી મહત્ત્વનો ધાન્ય પાક : ડાંગર (Rice)
ડાંગર (ચોખા) એ આપણો સૌથી મહત્ત્વનો ધાન્ય પાક છે. ૫ થી ૬ ગુણના પ્રશ્ન માટે તેની સવિસ્તર ભૌગોલિક અને આર્થિક માહિતી નીચે મુજબ છે:
🌍 ૧. ડાંગરનું મહત્ત્વ અને વૈશ્વિક સ્થાન
- 🔸 વિશ્વની મોટા ભાગની વસ્તી અને ભારતની લગભગ અડધી (૫૦%) વસ્તી ખોરાકમાં ચોખાનો વપરાશ કરે છે.
- 🔸 વિશ્વમાં ડાંગરના ઉત્પાદનમાં ચીન પછી ભારત બીજા ક્રમે છે.
- 🔸 ભારતના કુલ વાવેતર વિસ્તારના ચોથા ભાગમાં (૧/૪) ડાંગર રોપવામાં આવે છે.
🌦️ ૨. પાક માટે જરૂરી અનુકૂળ સંજોગો
- ઋતુ: ડાંગર એ ઉષ્ણ કટિબંધનો ખરીફ પાક છે, પરંતુ સિંચાઈની સગવડ હોય ત્યાં ઉનાળામાં પણ તેનો પાક લઈ શકાય છે.
- તાપમાન: વધુ ઉત્પાદન માટે ગરમ અને ભેજવાળી આબોહવા તથા લઘુત્તમ 20° સે. તાપમાન જરૂરી છે.
- વરસાદ: ડાંગરને 100 સેમી કે તેથી વધુ વરસાદની જરૂર રહે છે.
- જમીન: નદીઓના મેદાનની કે મુખત્રિકોણપ્રદેશની કાંપની ફળદ્રુપ જમીન વધુ માફક આવે છે.
📍 ૩. નોંધપાત્ર ઉત્પાદક રાજ્યો
- મુખ્ય રાજ્યો: પશ્ચિમ બંગાળ, તમિલનાડુ, આંધ્ર પ્રદેશ, તેલંગણા, બિહાર, ઉત્તર પ્રદેશ, અને ઓડિશા તેના મુખ્ય ઉત્પાદક રાજ્યો છે.
- વર્ષમાં બહુવિધ પાક: પશ્ચિમ બંગાળ, ઉત્તર પ્રદેશ, આંધ્ર પ્રદેશ, બિહાર, ઓડિશા તથા તમિલનાડુ વગેરે રાજ્યોમાં વર્ષમાં બે કે ત્રણ વાર પાક લેવાય છે.
- ઓછો વરસાદ ધરાવતા રાજ્યો: પંજાબ, હરિયાણા અને ઉત્તર પ્રદેશમાં સિંચાઈથી આ પાક લેવાય છે.
- ગુજરાતમાં ઉત્પાદન: સુરત, તાપી, પંચમહાલ, અમદાવાદ, ખેડા, આણંદ, વલસાડ વગેરે જિલ્લામાં ડાંગરનું વાવેતર થાય છે.
💧 ૪. ખેતીની પદ્ધતિ અને સિંચાઈ
- શ્રમ: ડાંગરની ખેતીમાં માનવશ્રમની વધુ જરૂરિયાત રહે છે.
- સિંચાઈ: ડાંગર એ પાણીની વધુ જરૂરિયાતવાળો પાક હોવા છતાં, ડાંગરના ખેતરમાં સતત પાણી ભરી રાખવાને બદલે ફુવારા પદ્ધતિથી સિંચાઈ કરીને ઓછા પાણીથી પણ પાક લઈ શકાય છે.
🌾 India's Most Important Grain Crop : Paddy (Rice)
Paddy (Rice) is our most important grain crop. For a detailed 5-6 marks long answer, its geographical and economic details are as follows:
🌍 1. Importance and Global Standing
- 🔸 A large part of the world's population and almost half (50%) of India's population consumes rice.
- 🔸 In global paddy production, India ranks second after China.
- 🔸 Paddy is planted in one-fourth (1/4th) of the total cultivated area of India.
🌦️ 2. Favorable Conditions for Cultivation
- Season: Paddy is a tropical Kharif crop, but where irrigation is available, a summer crop can also be taken.
- Temperature: For higher production, a hot and humid climate and a minimum temperature of 20°C are required.
- Rainfall: It requires 100 cm or more of rainfall.
- Soil: Fertile alluvial soil of river plains and deltas is highly suitable.
📍 3. Major Producing States
- Major Producers: West Bengal, Tamil Nadu, Andhra Pradesh, Telangana, Bihar, Uttar Pradesh, and Odisha.
- Multiple Crops: In states like West Bengal, Uttar Pradesh, Andhra Pradesh, Bihar, Odisha, and Tamil Nadu, the crop is taken two to three times a year.
- Low Rainfall Areas: In areas with less rainfall like Punjab, Haryana, and Uttar Pradesh, this crop is grown using irrigation.
- Gujarat: Paddy is cultivated in districts like Surat, Tapi, Panchmahal, Ahmedabad, Kheda, Anand, and Valsad.
💧 4. Farming Method and Irrigation
- Labor: Paddy cultivation requires more human labor.
- Irrigation: Although it is a water-intensive crop, instead of keeping the field constantly submerged, it can be grown with less water using sprinkler irrigation (ફુવારા પદ્ધતિ).
GSEB Expert
I am a dedicated person who provides study materials, notes, textbooks, question papers, solutions, and educational updates for all GSEB board classes. My goal is to make learning easier and more accessible for students by sharing useful resources in one place. I believe that every student deserves clear guidance and quality study support to achieve better results. Through my work, I strive to help students learn with confidence and stay updated throughout their academic journey.
Comments (0)